{"id":1899,"date":"2016-06-20T16:09:20","date_gmt":"2016-06-20T16:09:20","guid":{"rendered":"http:\/\/192.168.1.138\/?page_id=1899"},"modified":"2016-06-20T16:57:00","modified_gmt":"2016-06-20T16:57:00","slug":"traycja-mysliwska","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/kololowieckie41los.pl\/?page_id=1899","title":{"rendered":"Tradycja My\u015bliwska"},"content":{"rendered":"

Tradycje i zwyczaje my\u015bliwskie – rzecz \u015bwi\u0119ta<\/strong>
\n\u017ar\u00f3d\u0142o – www.\u0142owiecki.pl<\/p>\n

Tradycja – rzecz \u015bwi\u0119ta<\/strong>. To nasze korzenie, szacunek dla przodk\u00f3w i ich dokona\u0144, kopalnia historycznej wiedzy i \u015bwiadectwo kulturowej wra\u017cliwo\u015bci. Piel\u0119gnowanie wytworzonych przez wieki obrz\u0119d\u00f3w, tradycji, obyczaj\u00f3w i zwyczaj\u00f3w \u0142owieckich to dow\u00f3d, \u017ce polowanie – tysi\u0105c lat temu i dzi\u015b – to wi\u0119cej, ni\u017c zdobywanie mi\u0119sa i sk\u00f3r. Wi\u0119cej, ni\u017c spos\u00f3b ochrony przyrody, czy mi\u0142a forma relaksu.<\/p>\n

Kolejno\u015b\u0107 rozdzia\u0142\u00f3w wynika z chronologii pierwszego w \u0142owieckiej karierze sezonu my\u015bliwskiego. Przewodnik otwiera zatem \u015alubowanie my\u015bliwskie, kt\u00f3re w Polsce adept \u0142owiectwa sk\u0142ada najcz\u0119\u015bciej latem, przy okazji polowa\u0144 na kaczki. Jesie\u0144 to przypadaj\u0105ce 3. listopada Polowanie Hubertowskie i legenda \u015bw. Huberta, patrona my\u015bliwych. Zima to obyczajowo\u015b\u0107 polowa\u0144 zbiorowych, koronacja Kr\u00f3la Polowania, by\u0107 mo\u017ce pierwszy w \u017cyciu strzelony dzik – zatem i Pasowanie My\u015bliwskie. Tak\u017ce wyj\u0105tkowy klimat Polowania Wigilijnego. Wiosna daje pok\u00f3j kniei. Czas podsumowa\u0144 i obrachunk\u00f3w. To wiosn\u0105 obraduj\u0105 specjalne komisje, oceniaj\u0105ce Trofea \u0142owieckie, zdobyte w trakcie zako\u0144czonego my\u015bliwskiego sezonu.<\/p>\n

Przewodnik adresowany jest do my\u015bliwych m\u0142odych \u0142owieckim sta\u017cem. Przede wszystkim do s\u0142uchaczy kurs\u00f3w dla nowo wst\u0119puj\u0105cych do Polskiego Zwi\u0105zku \u0141owieckiego. Zawiera opis i rodow\u00f3d jedynie podstawowych, elementarnych tradycji, obrz\u0119d\u00f3w i zwyczaj\u00f3w \u0142owieckich, tworz\u0105cych ceremonia\u0142 i etykiet\u0119 \u0142ow\u00f3w. Spe\u0142ni r\u00f3wnie\u017c swoj\u0105 rol\u0119, je\u015bli Internaucie nie zwi\u0105zanemu z \u0142owiectwem zasugeruje, \u017ce my\u015bliwi, w swej wi\u0119kszo\u015bci, nie s\u0105 bezdusznymi eksterminatorami dzikich zwierz\u0105t.<\/p>\n

\u015alubowanie my\u015bliwskie<\/strong>
\n\u015alubowanie to pierwsza tradycyjna ceremonia, w kt\u00f3rej uczestniczy my\u015bliwy po uzyskaniu cz\u0142onkostwa Polskiego Zwi\u0105zku \u0141owieckiego. Akt \u015blubowania my\u015bliwskiego mo\u017cna rozpatrywa\u0107 na dw\u00f3ch p\u0142aszczyznach : obrz\u0119du my\u015bliwskiego i formalnego obowi\u0105zku. Skupmy si\u0119 na sferze obrz\u0119dowej.<\/p>\n

\u015alubowanie wprowadza adepta \u0142owiectwa w krain\u0119 my\u015bliwskich tradycji. Dla m\u0142odego my\u015bliwego jest to, po prostu, wielkie \u015bwi\u0119to. Powinno mie\u0107 zatem mo\u017cliwie najbardziej uroczyst\u0105 opraw\u0119 i przebieg. W praktyce organizowane jest w czasie walnych zgromadze\u0144 k\u00f3\u0142 \u0142owieckich, w trakcie odprawy my\u015bliwych przed polowaniem zbiorowym lub – bardziej uroczy\u015bcie – w trakcie sesji okr\u0119gowych rad \u0142owieckich lub uroczysto\u015bci okr\u0119gowej rangi, organizowanych specjalnie po to, by przyj\u0105\u0107 \u015blubowanie od nowo wst\u0119puj\u0105cych do Polskiego Zwi\u0105zku \u0141owieckiego.<\/p>\n

Jak przebiega ? Sk\u0142adaj\u0105cy \u015blubowanie, lub ich wi\u0119ksza grupa, wyst\u0119puje przed szereg my\u015bliwych. Kl\u0119ka na lewym kolanie. Zdejmuje nakrycie g\u0142owy. Wraz z nim odkrywaj\u0105 g\u0142owy wszyscy uczestnicy uroczysto\u015bci. Je\u015bli \u015blubowanie odbywa si\u0119 w terenie – \u015blubuj\u0105cy trzyma w r\u0119ce bro\u0144, stopk\u0105 kolby opart\u0105 o ziemi\u0119. Za \u015blubuj\u0105cym staje opiekun niedawnego sta\u017cysty. K\u0142adzie sw\u0105 praw\u0105 d\u0142o\u0144 na ramieniu podopiecznego. Je\u015bli uroczysto\u015b\u0107 odbywa si\u0119 na szczeblu ko\u0142a \u0142owieckiego \u015blubowanie przyjmuje prowadz\u0105cy polowanie lub prezes albo \u0142owczy ko\u0142a. Je\u015bli jest to uroczysto\u015b\u0107 okr\u0119gowej rangi – prezes okr\u0119gowej rady \u0142owieckiej lub okr\u0119gowy \u0142owczy. Przyjmuj\u0105cy \u015blubowanie cytuje rot\u0119 \u015blubowania, powtarzan\u0105 za nim przez \u015blubuj\u0105cego. Tekst \u015blubowania brzmi nast\u0119puj\u0105co :<\/p>\n

„Przyst\u0119puj\u0105c do grona polskich my\u015bliwych \u015blubuj\u0119 uroczy\u015bcie przestrzega\u0107 sumiennie praw \u0142owieckich,<\/strong>
\n post\u0119powa\u0107 zgodnie z zasadami etyki \u0142owieckiej,<\/strong>
\n zachowywa\u0107 tradycje polskiego \u0142owiectwa,<\/strong>
\n chroni\u0107 przyrod\u0119 ojczyst\u0105,<\/strong>
\n dba\u0107 o dobre imi\u0119 \u0142owiectwa i godno\u015b\u0107 polskiego my\u015bliwego.”<\/strong><\/p>\n

Po wyg\u0142oszeniu roty \u015blubowania adept \u0142owiectwa wstaje, za\u015b przyjmuj\u0105cy \u015blubowanie og\u0142asza przyj\u0119cie \u015blubowania s\u0142owami :<\/p>\n

„Na chwa\u0142\u0119 polskiego \u0142owiectwa, b\u0105d\u017a prawym my\u015bliwym, niech ci B\u00f3r darzy.”<\/strong><\/p>\n

Pozosta\u0142e osoby, uczestnicz\u0105ce w uroczysto\u015bci, powtarzaj\u0105 „Darz B\u00f3r”. Sygnalista – organizatorzy powinni zadba\u0107 o jego udzia\u0142 – gra sygna\u0142 „Darz B\u00f3r”. Gdy sygna\u0142 wybrzmi mo\u017cna na\u0142o\u017cy\u0107 nakrycie g\u0142owy.<\/p>\n

Teraz przychodzi kolej sk\u0142adania gratulacji. Mi\u0142o jest, gdy \u015blubuj\u0105cy w kilku s\u0142owach podzi\u0119kuje swemu opiekunowi i wszystkim my\u015bliwym za trud \u0142owieckiej edukacji. I jeszcze uwaga na temat stroju : Je\u015bli uroczysto\u015b\u0107 odbywa si\u0119 w terenie, przed polowaniem, sprawa jest prosta – wszyscy maj\u0105 na sobie ubrania my\u015bliwskie. Je\u017celi jednak \u015blubowanie zorganizowano pod dachem – wszystkich obowi\u0105zuje str\u00f3j uroczysty. Najlepiej, je\u015bli jest to regulaminowy galowy mundur my\u015bliwski. Je\u015bli kto\u015b go nie ma – stawia si\u0119 w garniturze. D\u017cinsy, koszule polo czy sportowe buty s\u0105 wysoce nie na miejscu.<\/p>\n

Tyle tradycja. Jaki jest formalny wymiar \u015blubowania my\u015bliwskiego ? \u017baden. Przepisy \u0142owieckie – ustawa o prawie \u0142owieckim, czy statut PZ\u0141 – o \u015blubowaniu milcz\u0105. W sensie formalnym z\u0142o\u017cenie \u015blubowania nie jest warunkiem koniecznym wykonywania polowania. Jednak \u015blubowanie my\u015bliwskie to wydarzenie ogromnej wagi. Przecie\u017c \u017cadna ustawa sejmowa, rozporz\u0105dzenie ministra czy uchwa\u0142a jakiegokolwiek gremium nie nak\u0142ada obowi\u0105zku bycia honorowym cz\u0142owiekiem. A jednak honor jest warto\u015bci\u0105 nieoszacowan\u0105. Zawart\u0105 nie w przepisach prawa, lecz w kanonach moralno\u015bci cz\u0142owieka. Je\u015bli uznamy, \u017ce prawo spisane, w tym przypadku sejmowa ustawa o prawie \u0142owieckim, to tylko minimum porz\u0105dku prawnego, wyodr\u0119bnione z obszerniejszej moralno\u015bci my\u015bliwego, to akt \u015blubowania \u0142owieckiego, pomini\u0119ty w przepisach, staje si\u0119 podstawowym wyznacznikiem naszego uczestnictwa w \u0142owiectwie. Bo w\u0142a\u015bnie w tym momencie, podczas \u015blubowania, nowo przyj\u0119ty cz\u0142onek Polskiego Zwi\u0105zku \u0141owieckiego uroczy\u015bcie i publicznie \u015blubuje, czyli r\u0119czy swoim honorem, \u017ce z w\u0142asnej woli przyjmuje na swoje barki okre\u015blone obowi\u0105zki i z w\u0142asnej woli zobowi\u0105zuje si\u0119 do przestrzegania okre\u015blonych zasad. Prawo do decydowania o \u017cyciu lub \u015bmierci zwierzyny to wielki przywilej. Nie dziwi zatem, \u017ce powierzenie tego prawa my\u015bliwemu poprzedzone jest tym, i\u017c my\u015bliwy por\u0119cza swoim honorem, \u017ce przestrzega\u0107 b\u0119dzie kanon\u00f3w, wed\u0142ug kt\u00f3rych przywilej ten jest realizowany.<\/p>\n

Wszystko to sprawia, \u017ce \u015blubowanie musi by\u0107 pierwszym elementem dzia\u0142alno\u015bci \u0142owieckiej m\u0142odego my\u015bliwego. To niedopuszczalne, aby my\u015bliwy – po wr\u0119czeniu mu legitymacji PZ\u0141 i pozwolenia na bro\u0144 – strzela\u0142 na polowaniu nie z\u0142o\u017cywszy najpierw \u015blubowania. Zdarzaj\u0105 si\u0119, niestety, przypadki, w kt\u00f3rych organizatorzy polowania odk\u0142adaj\u0105 obrz\u0119d \u015blubowania na koniec \u0142ow\u00f3w. Zazwyczaj t\u0142umacz\u0105 to zniecierpliwieniem innych my\u015bliwych, oczekuj\u0105cych jak najszybszego rozpocz\u0119cia polowania. Profanacja ! Obrz\u0119d \u015blubowania zabiera kilka minut. Tak ma\u0142e op\u00f3\u017anienie nie ma znaczenia dla praktycznej strony \u0142ow\u00f3w. W szanuj\u0105cych tradycje ko\u0142ach \u0142owieckich akt \u015blubowania odbywa si\u0119 zawsze przed polowaniem, a nie po polowaniu.<\/p>\n

Chrzest my\u015bliwski<\/strong>
\nChrzest my\u015bliwski to jeden z najstarszych obrz\u0119d\u00f3w \u0142owieckich. Ceremonia ta oznacza przyj\u0119cie m\u0142odego my\u015bliwego do grona prawdziwych \u0142owc\u00f3w – nast\u0119puje po upolowaniu przez my\u015bliwego pierwszej zwierzyny. Pocz\u0105tkowo my\u015bliwy „chrzczony by\u0142” tylko raz w \u017cyciu, istotnie po ubiciu pierwszego w swej karierze zwierza. Obecnie ceremonia\u0142 ten stosuje si\u0119 wielokrotnie, po strzeleniu przez my\u015bliwego pierwszego okazu ka\u017cdego gatunku zwierzyny.<\/p>\n

Chrzest odbywa si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na polowaniu. Najcz\u0119\u015bciej w przerwie \u0142ow\u00f3w, tu\u017c po zako\u0144czeniu miotu, w kt\u00f3rym my\u015bliwy strzeli\u0142 pierwszego zwierza. Bywa r\u00f3wnie\u017c, \u017ce obrz\u0119d odk\u0142adany jest na sam koniec polowania, ju\u017c przy pokocie.<\/p>\n

Po zwo\u0142aniu my\u015bliwych prowadz\u0105cy polowania, \u0142owczy lub prezes ko\u0142a, a niekiedy inny my\u015bliwy, ciesz\u0105cy si\u0119 w\u015br\u00f3d uczestnik\u00f3w \u0142ow\u00f3w estym\u0105, og\u0142asza, \u017ce w grupie jest „fryc”, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie si\u0119 wyzwoli\u0142, czyli my\u015bliwy, kt\u00f3ry strzeli\u0142 pierwszy w \u017cyciu okaz zwierza danego gatunku. Sygnalista – a ten powinien by\u0107 na ka\u017cdym zbiorowym polowaniu – gra sygna\u0142 danego zwierza na rozk\u0142adzie. „Fryc” wyst\u0119puje przed szereg. Kl\u0119ka na lewym kolanie. Mistrz ceremonii nurza w farbie ubitego zwierza kordelas, lub n\u00f3\u017c, i broni\u0105 t\u0105 kre\u015bli na czole m\u0142odego my\u015bliwego znak krzy\u017ca. Wypowiada przy tym formu\u0142\u0119 :<\/p>\n

„Chrzcz\u0119 Ci\u0119 na wyznawc\u0119 \u015bwi\u0119tego Huberta”.<\/strong>
\nFarby z czo\u0142a nie wolno zmy\u0107 a\u017c do ko\u0144ca polowania.<\/p>\n

Mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107, \u017ce pierwsza w \u017cyciu zwierzyna padnie z r\u0119ki my\u015bliwego na polowaniu indywidualnym. W\u00f3wczas ceremoni\u0119 chrztu, od razu, na miejscu, przeprowadza kt\u00f3rykolwiek my\u015bliwy, je\u015bli by\u0142 \u015bwiadkiem udanego polowania. Za\u015b o sprawie og\u00f3\u0142 my\u015bliwych informowany jest podczas najbli\u017cszego spotkania cz\u0142onk\u00f3w ko\u0142a \u0142owieckiego – czy to na zbiorowym polowaniu, czy to na zebraniu ko\u0142a. Je\u015bli m\u0142ody my\u015bliwy nie ma \u017cadnych \u015bwiadk\u00f3w swego „wyzwolenia”, bo sta\u0142o si\u0119 to w trakcie samotnego polowania indywidualnego, w\u00f3wczas informuje o wszystkim zarz\u0105d ko\u0142a, a ten oficjalnie og\u0142asza radosn\u0105 nowin\u0119 podczas najbli\u017cszego spotkania wszystkich my\u015bliwych. M\u0142odego strzelca uznaje si\u0119 za „ochrzczonego”, ale ceremonia\u0142u nie przeprowadza si\u0119.<\/p>\n

Sporo kontrowersji budzi wspomniany obyczaj pomazania czo\u0142a adepta farb\u0105 zwierza. Rodzi si\u0119 pytanie: Kiedy mo\u017cna zmy\u0107 farb\u0119 ? Przyj\u0119\u0142o si\u0119, \u017ce kieliszek dobrego trunku, zafundowany kolegom pod koniec my\u015bliwskiego spotkania, upowa\u017cnia wyzwole\u0144ca do stosownej toalety.<\/p>\n

W odr\u00f3\u017cnieniu od \u015blubowania my\u015bliwskiego, kt\u00f3re jest obrz\u0119dem uroczystym, powa\u017cnym by nie powiedzie\u0107 pompatycznym – chrzest to obyczaj radosny, kwituj\u0105cy wielkie my\u015bliwskie szcz\u0119\u015bcie, strzelenie pierwszej w \u017cyciu zwierzyny.<\/p>\n

Ostatni k\u0119s, piecz\u0119\u0107, z\u0142om<\/strong>
\nTerminy \u0142owieckie „ostatni k\u0119s”, „piecz\u0119\u0107” i „z\u0142om” celowo umieszczone s\u0105 w jednym rozdziale. Obyczaje te wyst\u0119puj\u0105 wsp\u00f3lnie. Razem tworz\u0105 jeden my\u015bliwski obrz\u0119d, nazywany z\u0142omem.<\/p>\n

S\u0142owo „z\u0142om” w terminologii \u0142owieckiej ma kilka znacze\u0144. W tym konkretnym przypadku chodzi o wyr\u00f3\u017cnienie, kt\u00f3rym honorowany jest my\u015bliwy w trakcie udanego polowania na grubego zwierza, oraz o \u015bci\u015ble z nim powi\u0105zany obyczaj sk\u0142adania ho\u0142du strzelonej zwierzynie.<\/p>\n

Z\u0142om, m\u00f3wi\u0105c najpro\u015bciej, to ga\u0142\u0105zka, od\u0142amana, a nie odci\u0119ta no\u017cem, z drzewa, kt\u00f3re ros\u0142o najbli\u017cej miejsca, w kt\u00f3rym pad\u0142 zwierz. Honorowanie my\u015bliwego z\u0142omem, czyli wr\u0119czenie mu owej ga\u0142\u0105zki, to jeden z najstarszych obyczaj\u00f3w \u0142owieckich. Nawi\u0105zuje do antycznego dekorowania zwyci\u0119zc\u00f3w wie\u0144cem laurowym. Jego korzenie si\u0119gaj\u0105 staro\u017cytno\u015bci. Ilustruj\u0105 to cho\u0107by p\u00f3\u017ano\u015bredniowieczne dzie\u0142a malarskie, ukazuj\u0105ce my\u015bliwego, przy upolowanej zwierzynie, w wie\u0144cu laurowym na skroniach.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie uhonorowanie z\u0142omem przys\u0142uguje my\u015bliwemu, kt\u00f3ry strzeli\u0142 grubego zwierza – \u0142osia (przed obj\u0119ciem tego gatunku ca\u0142oroczn\u0105 ochron\u0105), jelenia, daniela, sarny, muflona i dzika. W niekt\u00f3rych regionach naszego kraju funkcjonuje obyczaj nagradzania z\u0142omem r\u00f3wnie\u017c tego my\u015bliwego, kt\u00f3ry strzeli\u0142 rzadki gatunek zwierzyny drobnej, lub ma\u0142ego drapie\u017cnika – np. jarz\u0105bka, czy borsuka.<\/p>\n

W praktyce ten pi\u0119kny obrz\u0119d my\u015bliwski, tworzony przez trzy sk\u0142adowe – ostatni k\u0119s, piecz\u0119\u0107 i z\u0142om – wygl\u0105da nast\u0119puj\u0105co :<\/p>\n

Tu\u017c po podniesieniu sztuki zwierzyny grubej, co wa\u017cne, przed jej wypatroszeniem, prowadz\u0105cy polowanie, \u0142owczy czy prezes ko\u0142a, lub inny, nobliwy w grupie my\u015bliwy, od\u0142amuje – a nie odcina – ga\u0142\u0105zk\u0119 drzewa, rosn\u0105cego w pobli\u017cu miejsca, w kt\u00f3rym zwierz pad\u0142. Najlepiej, je\u015bli jest to drzewo iglaste, lub d\u0105b. Je\u015bli nie ma tych gatunk\u00f3w w pobli\u017cu mo\u017cna wykorzysta\u0107 ka\u017cde inne drzewo, lub krzew. Z ga\u0142\u0105zki tej my\u015bliwy, kt\u00f3ry przeprowadza obrz\u0119d, od\u0142amuje mniejszy kawa\u0142ek i wk\u0142ada zwierzowi do g\u0119by. Fragment, w\u0142o\u017cony zwierzowi do pyska, to tzw. ostatni k\u0119s. Swoiste uhonorowanie zwierzyny, wyposa\u017cenie jej w podr\u00f3\u017c w zwierz\u0119ce za\u015bwiaty. Nale\u017cy zadba\u0107 o to, by ostatni k\u0119s nie by\u0142 powalany farb\u0105. Ostatnim k\u0119sem nie honorujemy du\u017cych drapie\u017cnik\u00f3w, je\u015bli w przysz\u0142o\u015bci zn\u00f3w b\u0119dziemy na nie polowa\u0107. Jest to forma zastrze\u017cona wy\u0142\u0105cznie dla ro\u015blino\u017cerc\u00f3w.<\/p>\n

Kolejny fragment u\u0142amanej wcze\u015bniej ga\u0142\u0119zi k\u0142adziemy na ranie wlotowej tuszy. Ten kawa\u0142ek ga\u0142\u0105zki to tzw. piecz\u0119\u0107, nazywana te\u017c ostatnim z\u0142omem. Spe\u0142nia ona rol\u0119 podw\u00f3jn\u0105 : jest to zmaterializowany symbol \u017calu strzelca za to, \u017ce zada\u0142 zwierzynie b\u00f3l, rodzaj duchowego „,balsamu na ran\u0119”. Piecz\u0119\u0107 podnosi te\u017c walor estetyczny tuszy. Po prostu zakrywa ran\u0119 postrza\u0142ow\u0105. Je\u015bli ostatnim z\u0142omem dekorujemy zwierzyn\u0119, kt\u00f3ra le\u017cy ju\u017c na pokocie, zatem le\u017cy na prawym boku, za\u015b i rana wlotowa jest po stronie prawej, to piecz\u0119\u0107 w tym wyj\u0105tkowym wypadku po\u0142o\u017cy\u0107 trzeba na ranie wylotowej. Zasad\u0105 jest, by wierzcho\u0142ek ga\u0142\u0105zki, pe\u0142ni\u0105cej rol\u0119 piecz\u0119ci, skierowany by\u0142 u samc\u00f3w w stron\u0119 trofeum, za\u015b u samic w stron\u0119 narz\u0105d\u00f3w rodnych. W prosty spos\u00f3b odzwierciedla to nasze nadzieje, wi\u0105zane z p\u0142ci\u0105 zwierzyny : od samc\u00f3w oczekujemy jak najlepszych trofe\u00f3w, od samic jak najlepszego przych\u00f3wku.<\/p>\n

Ostatni fragment u\u0142amanej ga\u0142\u0105zki to z\u0142om my\u015bliwski. Nagroda dla my\u015bliwego za wykazan\u0105 \u0142owieck\u0105 sprawno\u015b\u0107. Ga\u0142\u0105zk\u0119 t\u0119 mistrz ceremonii moczy najpierw w farbie ubitego zwierza, a nast\u0119pnie podaje szcz\u0119\u015bliwemu strzelcowi. Z\u0142omu my\u015bliwskiego nie nale\u017cy wr\u0119cza\u0107, trzymaj\u0105c ga\u0142\u0105zk\u0119 w d\u0142oni. Przyj\u0119\u0142o si\u0119 \u017ce z\u0142om podawany jest na g\u0142owni kordelasa, lub no\u017ca my\u015bliwskiego. W ostateczno\u015bci u\u017cywa si\u0119 tradycyjnego w formie my\u015bliwskiego kapelusza. Osoba, kt\u00f3ra z\u0142om wr\u0119cza, podaje go lew\u0105 r\u0119k\u0105. R\u00f3wnie\u017c przyjmuj\u0105cy podejmuje z\u0142om r\u0119k\u0105 lew\u0105. Wszyscy obecni przy tej ceremonii my\u015bliwi musz\u0105 odkry\u0107 g\u0142owy. Kapelusza, czy czapki, nie zdejmuje jedynie honorowany strzelec. My\u015bliwy zatyka nast\u0119pnie z\u0142om za tasiemki swego kapelusza i do ko\u0144ca \u0142ow\u00f3w poluje z tak przyozdobionym nakryciem g\u0142owy. Z\u0142om nale\u017cy przypi\u0105\u0107 po stronie prawej kapelusza, lub czapy.<\/p>\n

Tak obrz\u0119d ten przebiega na \u0142owach zbiorowych. Na polowaniu indywidualnym wszystkie czynno\u015bci wykonuje szcz\u0119\u015bliwy strzelec.<\/p>\n

Mi\u0142ym obyczajem jest, by my\u015bliwy od\u0142ama\u0142 kawa\u0142ek w\u0142asnego z\u0142omu i wr\u0119czy\u0142 go naganiaczowi, kt\u00f3ry wypchn\u0105\u0142 zwierza na jego stanowisko. Cz\u0119\u015b\u0107 z\u0142omu nale\u017cy te\u017c wr\u0119czy\u0107 przewodnikowi psa, je\u015bli pies by\u0142 u\u017cyty do doj\u015bcia postrza\u0142ka. Przewodnik psa, je\u017celi wysoko ceni prac\u0119 czworonoga, powinien z tego fragmentu od\u0142ama\u0107 jeszcze mniejszy kawa\u0142ek i zatkn\u0105\u0107 go za psi\u0105 obro\u017c\u0119.<\/p>\n

Czy ka\u017cdego my\u015bliwego, kt\u00f3ry upolowa\u0142 grubego zwierza, nale\u017cy dekorowa\u0107 z\u0142omem ? Oczywi\u015bcie, nie ! Z\u0142om, nazywany pi\u0119knie orderem kniei, nale\u017cy si\u0119 jedynie my\u015bliwemu, kt\u00f3ry strzeli\u0142 zwierza w ca\u0142kowitej zgodzie z wymogami etyki \u0142owieckiej i \u0142owieckimi przepisami. Je\u015bli zwierz zdobyty zosta\u0142 z pogwa\u0142ceniem kanon\u00f3w etyki, lub niezgodnie z przepisami, strzelec z\u0142omu nie dostaje i powinien traktowa\u0107 to jak najsro\u017csz\u0105 kar\u0119 honorow\u0105. Jednak nawet w\u00f3wczas nale\u017cy uhonorowa\u0107 zwierzyn\u0119 ostatnim k\u0119sem i piecz\u0119ci\u0105. Zwierzyna jest bowiem zawsze niewinna.<\/p>\n

Z\u0142om trafi\u0142 tak\u017ce do my\u015bliwskiej obyczajowo\u015bci pogrzebowej. Ga\u0142\u0105zk\u0119 z\u0142omu rzuca si\u0119 do mogi\u0142y za my\u015bliwym, kt\u00f3ry przenosi si\u0119 do Krainy Wiecznych \u0141ow\u00f3w. Trumna i z\u0142om skrywaj\u0105 si\u0119 w grobie przy d\u017awi\u0119kach sygna\u0142u „Koniec polowania”, lub „Darz B\u00f3r”, albo te\u017c opracowanego zupe\u0142nie wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie sygna\u0142u „Po\u017cegnanie my\u015bliwego z kniej\u0105”. Przyj\u0119\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, i\u017c w kieszeniach nieszcz\u0119\u015bnika jest kilka naboj\u00f3w w kalibrze broni, u\u017cywanej przez niego za \u017cycia.<\/p>\n

W polskim \u0142owiectwie z\u0142om ma wiele znacze\u0144, pe\u0142ni wiele funkcji. Zawsze jednak s\u0105 to elementy \u017cycia \u0142owieckiego najwi\u0119kszej rangi. Nic dziwnego, \u017ce najwy\u017csze polskie odznaczenie \u0142owieckie, ustanowione ju\u017c w roku 1929, nosi nazw\u0119 „Z\u0142om”. Jest to wykonana ze z\u0142oconej blachy plakieta – wizerunek dw\u00f3ch ga\u0142\u0105zek, iglastej i li\u015bciastej.<\/p>\n

Legenda \u015bw. Huberta. Polowanie Hubertowskie. Inni patroni my\u015bliwych.<\/strong>
\nCz\u0142owiek, istota pozbawiona k\u0142\u00f3w, pazur\u00f3w i ciep\u0142ego futra, nie jest przez natur\u0119 najlepiej wyposa\u017cony do walki o przetrwanie. Od pradziej\u00f3w \u015brodkiem zaradczym na t\u0119 niedoskona\u0142o\u015b\u0107 jest powierzanie swego losu si\u0142om nadprzyrodzonym. \u0141owiectwo jest jedn\u0105 z najstarszych form dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka. W pradziejach szcz\u0119\u015bcie \u0142owieckie decydowa\u0142o o prze\u017cyciu. Mo\u017cna postawi\u0107 tez\u0119, i\u017c pierwsi „pozaziemscy opiekunowie”, patroni my\u015bliwych pojawili si\u0119 w momencie, w kt\u00f3rym nasz przodek wymy\u015bli\u0142 maczug\u0119.<\/p>\n

My\u015bliwi od najdawniejszych czas\u00f3w a\u017c do dzi\u015b zabiegali o wsparcie swoich patron\u00f3w. Na przestrzeni dziej\u00f3w, w zale\u017cno\u015bci od stopnia rozwoju ludzko\u015bci, obowi\u0105zuj\u0105cej religii, czy nawet mody opiekunowie \u0142owc\u00f3w zmieniali si\u0119. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie w kulturze europejskiej nie jedynym, ale g\u0142\u00f3wnym, najpowszechniejszym patronem my\u015bliwych, po\u015brednikiem mi\u0119dzy \u0142owc\u0105 i Stw\u00f3rc\u0105, jest \u015bwi\u0119ty Hubert.<\/p>\n

Hubert jest postaci\u0105 historyczn\u0105. \u017by\u0142 ok. 1300 lat temu na terenie dzisiejszej Belgii. Data jego urodzin nie jest precyzyjnie okre\u015blona. R\u00f3\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105, \u017ce by\u0142o to ok. roku 655. Hubert by\u0142 potomkiem kr\u00f3lewskiego rodu Merowing\u00f3w. Wa\u017cn\u0105 person\u0105 na dworze kr\u00f3la Thierry III. O\u017ceni\u0142 si\u0119 z przedstawicielk\u0105 jednego z najznamienitszych rod\u00f3w tamtejszej cz\u0119\u015bci Europy w VII wieku, c\u00f3rk\u0105 Pepina z Heristal. Istnieje a\u017c 7 biografii Huberta, pisanych mi\u0119dzy wiekiem VIII i XVI. Na ich podstawie mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce Hubert wi\u00f3d\u0142 uporz\u0105dkowane, bogobojne, \u017cycie arystokraty. Prze\u0142om nast\u0105pi\u0142 po sze\u015bciu latach ma\u0142\u017ce\u0144stwa. W chwili, gdy \u017cona Huberta musia\u0142a wyjecha\u0107 w d\u0142ug\u0105 podr\u00f3\u017c do swej chorej matki. Na kilka miesi\u0119cy Hubert zosta\u0142 – jak mo\u017cna to okre\u015bli\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnym j\u0119zykiem – s\u0142omianym wdowcem. Z wolno\u015bci tej zacz\u0105\u0142 korzysta\u0107. \u017bywot wype\u0142nia\u0142y mu ca\u0142onocne biesiady w towarzystwie druh\u00f3w z ksi\u0105\u017c\u0119cej dru\u017cyny. Dnie sp\u0119dza\u0142 na polowaniach. W \u0142owach zupe\u0142nie si\u0119 zatraci\u0142. Polowa\u0142 bez opami\u0119tania. Nie przestrzega\u0142 nawet zasady, by dzie\u0144 \u015bwi\u0119ty \u015bwi\u0119ci\u0107.<\/p>\n

I sta\u0142o si\u0119 ! Wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 mia\u0142o to miejsce w dzie\u0144 Bo\u017cego Narodzenia, lub w Wielki Pi\u0105tek roku – tu te\u017c r\u00f3\u017cne wersje – 683, lub 695. Hubert wraz z dru\u017cyn\u0105 wyruszy\u0142 w lasy G\u00f3r Arde\u0144skich na konne polowanie na jelenie. W pewnej chwili orszakowi je\u017ad\u017ac\u00f3w ukaza\u0142 si\u0119 ogromny bia\u0142y jele\u0144 – dziesi\u0105tak. Hubert ruszy\u0142 konno za zwierzem. Towarzysze zostali daleko w tyle. Po\u015bcig trwa\u0142 wiele godzin. W pewnym momencie zwierz sam zatrzyma\u0142 si\u0119 na le\u015bnej polanie. Tak\u017ce ko\u0144 Huberta stan\u0105\u0142, jak wryty. Psy, towarzysz\u0105ce ksi\u0119ciu, nie chcia\u0142y atakowa\u0107 zwierza. Hubert dostrzeg\u0142, \u017ce po\u015brodku jeleniego wie\u0144ca \u017carzy si\u0119 \u015bwietlisty krzy\u017c. W\u00f3wczas jele\u0144 przem\u00f3wi\u0142 ludzkim g\u0142osem :<\/p>\n

– Hubercie, czemu niepokoisz biedne zwierz\u0119ta, a nie dbasz o zbawienie duszy ?<\/p>\n

Hubert zsiad\u0142 z konia, rzuci\u0142 si\u0119 na kolana i zapyta\u0142 :<\/p>\n

– Panie, co mam robi\u0107 ?<\/p>\n

Jele\u0144 odrzek\u0142 :<\/p>\n

– Jed\u017a do Maastricht, do mego s\u0142ugi Lamberta, on powie ci, co masz uczyni\u0107.<\/p>\n

Lambert by\u0142 w\u00f3wczas biskupem Maastricht i Liege. Hubert zosta\u0142 ksi\u0119dzem, ulubie\u0144cem biskupa. Po m\u0119cze\u0144skiej \u015bmierci Lamberta \u00f3wczesny papie\u017c Sergiusz I konsekrowa\u0142 Huberta na biskupa i odt\u0105d to w\u0142a\u015bnie Hubert by\u0142 ordynariuszem diecezji Maastricht i Liege. Hubert zmar\u0142 oko\u0142o roku 727. Kr\u00f3tko po \u015bmierci nasz bohater zosta\u0142 kanonizowany i , jako \u015bwi\u0119ty, ustanowiony zosta\u0142 przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 patronem my\u015bliwych. Oficjalny wp\u0142yw na szybk\u0105 kanonizacj\u0119 i przyporz\u0105dkowanie Hubertowi my\u015bliwych mia\u0142a jego przygoda na polowaniu, po kt\u00f3rej tak zmieni\u0142o si\u0119 jego \u017cycie. Znaczenie te\u017c mia\u0142y rozliczne cudy, przypisywane Hubertowi. W\u0142\u00f3kna ze stu\u0142y Huberta uznawano za skuteczne lekarstwo przeciwko chorobie, dotykaj\u0105ce przede wszystkim my\u015bliwych – przeciw w\u015bciekli\u017anie. Nitki nale\u017ca\u0142o wszy\u0107 w sk\u00f3r\u0119 czo\u0142a pok\u0105sanego przez w\u015bciek\u0142e zwierz\u0119.<\/p>\n

Cia\u0142o Huberta by\u0142o wielokrotnie ekshumowane. Ostateczna przeprowadzka szcz\u0105tk\u00f3w Huberta do bazyliki w miasteczku dzi\u015b nosz\u0105cym nazw\u0119 Saint Hubert mia\u0142a miejsce prawdopodobnie 3. listopada. Inne \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105, \u017ce 3. listopada to dzie\u0144 \u015bmierci Huberta. W ka\u017cdym razie to w\u0142a\u015bnie ten dzie\u0144 jest \u015bwi\u0119tem podopiecznych Huberta – my\u015bliwych. Cudowna stu\u0142a biskupa do dzi\u015b przechowywana jest w Saint Hubert, za\u015b gr\u00f3b dawnego hulaki i my\u015bliwego to wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie cel pielgrzymek braci \u0142owieckiej z ca\u0142ej Europy.<\/p>\n

Tyle stare przekazy. Krytycy opowie\u015bci o \u015bw. Hubercie twierdz\u0105, \u017ce, istotnie, m\u00f3g\u0142 on widzie\u0107 jelenia z krzy\u017cem po\u015brodku wie\u0144ca, ale nie by\u0142a to cudowna wizja, lecz deliryczny obraz, jaki si\u0119 zrodzi\u0142 w jego przealkoholizowanej g\u0142owie. Potwierdza to w pewnym stopniu fakt, \u017ce i wsp\u00f3\u0142cze\u015bni my\u015bliwi po biesiadach, ko\u0144cz\u0105cych \u0142owy, czyli po tzw. ostatnim miocie, widuj\u0105 podobno zjawiska nie mniej niewyobra\u017calne. Sceptycy twierdz\u0105 przy tym, \u017ce tak szybka kanonizacja Huberta nie by\u0142a spowodowana wysok\u0105 ocen\u0105 przemiany duchowej i p\u00f3\u017aniejszym \u015bwi\u0105tobliwym \u017cyciem. By\u0142a to raczej operacja politycznej natury, zr\u0119cznie przeprowadzona przez \u00f3wczesny Ko\u015bci\u00f3\u0142. Chodzi o to, \u017ce w tym czasie nie by\u0142o jedynego, g\u0142\u00f3wnego i pot\u0119\u017cnego patrona my\u015bliwych. \u0141owcy powierzali swe my\u015bliwskie szcz\u0119\u015bcie r\u00f3\u017cnym nadprzyrodzonym opiekunom. Nierzadko poga\u0144skim. Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie zamierza\u0142 tolerowa\u0107 takiej niesubordynacji. Tym bardziej, \u017ce dotyczy\u0142o to my\u015bliwych, czyli najznamienitszej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. Prawo polowania przys\u0142ugiwa\u0142o bowiem w tamtych czasach i w tej cz\u0119\u015bci Europy wy\u0142\u0105cznie mo\u017cnow\u0142adcom. Hubert do tego celu nadawa\u0142 si\u0119 idealnie.<\/p>\n

Bez wzgl\u0119du na ocen\u0119 i prywatny stosunek do legendy \u015bw. Hubert obecnie jest najpopularniejszym patronem braci \u0142owieckiej ca\u0142ej Europy. 3. listopada to \u015bwi\u0119to my\u015bliwych. W tym dniu, na cze\u015b\u0107 patrona, urz\u0105dza si\u0119 najwa\u017cniejsze, najbardziej okaza\u0142e i uroczyste polowanie. Cz\u0119sto poprzedzone msz\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105 w intencji przyrody i my\u015bliwych. Bywa, \u017ce nabo\u017ce\u0144stwo celebrowane jest nie w ko\u015bciele, lecz w terenie, przy \u015br\u00f3dle\u015bnych kapliczkach, po\u015bwi\u0119conych w\u0142a\u015bnie Hubertowi. Msza Hubertowska to bodaj jedyne nabo\u017ce\u0144stwo, w trakcie kt\u00f3rego w \u015bwi\u0105tyni mog\u0105 by\u0107 obecne zwierz\u0119ta, zwi\u0105zane z polowanie: psy, soko\u0142y a nawet konie. Ciekawostk\u0105 mo\u017ce by\u0107 to, \u017ce w Polsce kult \u015bw. Huberta i tradycja polowa\u0144 hubertowskich s\u0105 stosunkowo m\u0142ode. Si\u0119gaj\u0105 XVIII wieku. Przywie\u017ali je do naszego kraju kr\u00f3lowie sascy.<\/p>\n

Pami\u0105tk\u0105 po postaci \u015bw. Huberta jest wizerunek jeleniego wie\u0144ca ze \u015bwietlistym krzy\u017cem. Pewnym odst\u0119pstwem od legendy jest to, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesny „jele\u0144 hubertowski” ukazywany jest jako dwunastak. Zwierz, kt\u00f3rego widzia\u0142 patron my\u015bliwych, podobno by\u0142 dziesi\u0105takiem. Poro\u017ce jelenia ze \u015bwietlistym krzy\u017cem sta\u0142o si\u0119 emblematem wi\u0119kszo\u015b\u0107 organizacji \u0142owieckich prawie wszystkich kraj\u00f3w europejskich. Jest tak\u017ce god\u0142em Polskiego Zwi\u0105zku \u0141owieckiego.<\/p>\n

Kto poza Hubertem ? W mitologii staro\u017cytnej Grecji opiekunk\u0105 \u0142ow\u00f3w i zwierzyny by\u0142a Artemida, ukazywana jako m\u0142oda dziewczyna z \u0142ukiem, kt\u00f3rej towarzyszy \u0142ania. Staro\u017cytni Rzymianie przej\u0119li wraz z kultur\u0105 Grek\u00f3w tak\u017ce ich wierzenia. U Rzymian jednak ta sama Artemida zwa\u0142a si\u0119 Dian\u0105. W przedchrze\u015bcija\u0144skiej Polsce opiek\u0119 nad \u0142owcami sprawowa\u0142a boginka Dziewanna. Obok niej cze\u015b\u0107 oddawano patronom \u0142owieckim mniejszej wagi – np. Radygostowi, kt\u00f3ry czczony by\u0142 przede wszystkim jako bo\u017cek go\u015bcinno\u015bci. Pok\u0142ony od my\u015bliwych odbiera\u0142 tak\u017ce bo\u017cek \u015awiatybor.<\/p>\n

Hubert mia\u0142 tak\u017ce konkurent\u00f3w ju\u017c w czasach chrze\u015bcija\u0144skich. Bliscy my\u015bliwskim sercom byli \u015bw. Micha\u0142 i \u015bw. Jerzy. Najs\u0142ynniejszy, plasowany tu\u017c za Hubertem, jest jednak \u015bw. Eustachy. \u015amia\u0142o mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce przed ustanowieniem Huberta jako oficjalnego patrona my\u015bliwych t\u0119 funkcj\u0119 w \u015bwiecie chrze\u015bcija\u0144skim spe\u0142nia\u0142 w\u0142a\u015bnie \u015bw. Eustachy. By\u0142 on wysokim dow\u00f3dc\u0105 wojskowym w czasach rzymskiego cesarza Trajana. Zwa\u0142 si\u0119 pierwotnie nie Eustachy, lecz Placyt. I jemu, tak jak Hubertowi, na polowaniu ukaza\u0142 si\u0119 jele\u0144 z krzy\u017cem po\u015brodku wie\u0144ca. Zwierz ludzkim g\u0142osem nakaza\u0142 przej\u015bcie na now\u0105 wiar\u0119, co Placyt uczyni\u0142. Gdy w\u00f3dz wr\u00f3ci\u0142 z kolejnej wyprawy wojennej cesarz Trajan ju\u017c nie \u017cy\u0142. Rzymem rz\u0105dzi\u0142 okrutny cesarz Hadrian. Hadrian wystawi\u0142 uczt\u0119 na cze\u015b\u0107 swego wodza. Jednak gdy dowiedzia\u0142 si\u0119 o tym, \u017ce Placyt przeszed\u0142 na chrze\u015bcija\u0144stwo – wymy\u015bli\u0142 straszliw\u0105 zemst\u0119. Rzuci\u0142 p\u00f3\u017aniejszego patrona \u0142owc\u00f3w, wraz z ca\u0142\u0105 jego rodzin\u0105, na po\u017carcie lwom. Te jednak nie tylko nie rozszarpa\u0142y nieszcz\u0119\u015bnik\u00f3w, lecz podesz\u0142y do ludzi i zacz\u0119\u0142y si\u0119 \u0142asi\u0107, jak psy. W\u00f3wczas cesarz nakaza\u0142 rozgrza\u0107 do czerwono\u015bci ogromny spi\u017cowy pos\u0105g wo\u0142u. Ofiary wrzucono to takiego krematorium. Placyt zgin\u0105\u0142 w m\u0119czarniach. Po kilku godzinach wydobyto cia\u0142a. Okaza\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas, \u017ce s\u0105 one nietkni\u0119te, bez jakichkolwiek \u015blad\u00f3w cho\u0107by najmniejszych oparze\u0144. To zdarzenie sprawi\u0142o p\u00f3\u017aniej, \u017ce Placyt, ju\u017c jako Eustachy, wyniesiony zosta\u0142 na o\u0142tarze.<\/p>\n

Wspomnie\u0107 jeszcze trzeba o patronie sokolnik\u00f3w, czyli my\u015bliwych, kt\u00f3rzy do polowania wykorzystuj\u0105 specjalnie u\u0142o\u017cone, wytresowane ptaki drapie\u017cne. Mowa o \u015bw. Bawonie. Bawon by\u0142 wielkim pasjonatem sokolnictwa. Oskar\u017cono go jednak o kradzie\u017c niezwykle cennego soko\u0142a- bia\u0142ozora. Kara mog\u0142a by\u0107 jedna – \u015bmier\u0107. Bawon sta\u0142 ju\u017c pod szubienic\u0105, gdy nagle wprost z chmur sp\u0142yn\u0105\u0142 na ziemi\u0119 rzekomo ukradziony ptak. Sok\u00f3\u0142 usiad\u0142 na ramieniu Bawona. By\u0142 to oczywisty znak niewinno\u015bci. Bawon, kt\u00f3rego do tej pory bogobojnego \u017cycia nie wi\u00f3d\u0142, nawr\u00f3ci\u0142 si\u0119. Zosta\u0142 nawet zakonnikiem. Kanonizowano go szybko po \u015bmierci. Incydent z rzekomo skradzionym bia\u0142ozorem i p\u00f3\u017aniejsza przemiana duchowa sprawi\u0142y, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 og\u0142osi\u0142 go patronem sokolnik\u00f3w.<\/p>\n

Pokot<\/strong>
\nPokot, nazywany te\u017c rozk\u0142adem, to system uk\u0142adania ubitej zwierzyny po zako\u0144czeniu polowania. Zwyczaj bardzo stary. Spe\u0142nia dwie funkcje : informacyjn\u0105 i – mo\u017cna rzec – mistyczn\u0105. U\u0142o\u017cenie zwierzyny w rz\u0119dy, z wyra\u017anym oddzieleniem gatunk\u00f3w, p\u0142ci, pozwala \u0142atwo okre\u015bli\u0107 ilo\u015b\u0107 strzelonego zwierza. To szybka, wizualna informacja o wynikach polowania. U\u0142o\u017cenie pokotu to r\u00f3wnie\u017c rodzaj ho\u0142du, oddawanego zwierzynie, zdobytej w trakcie \u0142ow\u00f3w.<\/p>\n

Zwierzyna nie powinna le\u017ce\u0107 na go\u0142ej ziemi. Dobrym obyczajem jest u\u0142o\u017cenie jej na dywaniku z ga\u0142\u0119zi drzew iglastych. Tusze uk\u0142ada si\u0119 na prawym boku, za\u015b uk\u0142adanie rz\u0119d\u00f3w rozpoczyna si\u0119 od strony prawej ku lewej.<\/p>\n

Istota pokotu to zachowanie odpowiedniej hierarchii zwierzyny, czyli kolejno\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych gatunk\u00f3w zwierz\u0105t, uk\u0142adanych na pokocie. Na przestrzeni dziej\u00f3w, a tak\u017ce w zale\u017cno\u015bci od lokalnych tradycji, hierarchia, kolejno\u015b\u0107 zwierzyny na pokocie nigdy nie by\u0142a jednolita i wsp\u00f3lna dla ca\u0142ego kraju. Mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce pierwsze\u0144stwo na pokocie nale\u017cne jest gatunkom najwi\u0119kszym pod wzgl\u0119dem masy, a tak\u017ce tym, z kt\u00f3rymi spotkanie „oko w oko” stwarza dla \u0142owcy najwi\u0119ksze niebezpiecze\u0144stwo. Wa\u017cne znaczenie ma tak\u017ce \u0142owiecka atrakcyjno\u015b\u0107 zdobyczy, subiektywnie oceniana przez lokalnych \u0142owc\u00f3w. W my\u015bliwskiej obyczajowo\u015bci istnieje jednak kilka fundamentalnych i wsp\u00f3lnych dla wszystkich my\u015bliwych zasad uk\u0142adania pokotu.<\/p>\n

W przesz\u0142o\u015bci pierwsze\u0144stwo nale\u017ca\u0142o si\u0119 du\u017cym drapie\u017cnikom – na kt\u00f3re obecnie si\u0119 nie poluje – czyli nied\u017awiedziowi, wilkowi i rysiowi. Ka\u017cdy gatunek, oczywi\u015bcie, uk\u0142adany jest w oddzielnym rz\u0119dzie. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie pokot otwiera tzw. sier\u015b\u0107, czyli jeleniowate : \u0142o\u015b – obj\u0119ty dzi\u015b ca\u0142oroczn\u0105 ochron\u0105 – i kolejno jele\u0144 i daniel. W ramach gatunku pierwsze\u0144stwo przys\u0142uguje samcom, za\u015b mi\u0119dzy nimi kolejno\u015b\u0107 wyznacza okaza\u0142o\u015b\u0107 trofeum. Rz\u0105d kolejny to „chyb”, czyli dziki. Rz\u0119dy zwierzyny grubej ko\u0144czy sarna. Przyj\u0119\u0142o si\u0119, \u017ce staje ona za dzikiem, cho\u0107 nale\u017cy do jeleniowatych. To odg\u0142os nie tak odleg\u0142ych czas\u00f3w, w kt\u00f3rych sarna zaliczana by\u0142a do zwierzyny drobnej. P\u00f3\u017aniej przychodzi kolej na „kit\u0119” – ma\u0142e drapie\u017cniki : lisa, jenota, kun\u0119, nork\u0119, tch\u00f3rza. Faktyczna kita, czyli lisi ogon, powinna by\u0107 na pokocie wyprostowana, nie za\u015b, co praktykowane jest w niekt\u00f3rych ko\u0142ach \u0142owieckich, zagi\u0119ta w stosunku do tu\u0142owia pod k\u0105tem prostym. Kolejny rz\u0105d to „turzyca”, czyli zaj\u0105ce i dzikie kr\u00f3liki. Rz\u0119dy ostatnie to „pi\u00f3ro” – ptactwo \u0142owne. Nie ma sformalizowanej hierarchii w obr\u0119bie „pi\u00f3ra”, ale powszechnie, spo\u015br\u00f3d gatunk\u00f3w, na kt\u00f3re poluje si\u0119 obecnie, pierwsze\u0144stwo przys\u0142uguje ba\u017cantom.<\/p>\n

Du\u017ca ilo\u015b\u0107 strzelonego zwierza tego samego gatunku nastr\u0119cza trudno\u015b\u0107 w szybkim zliczeniu, zatem obni\u017ca informacyjny walor pokotu. By temu zaradzi\u0107 co dziesi\u0105t\u0105 sztuk\u0119 tego samego gatunku wysuwa si\u0119 z szeregu o po\u0142ow\u0119 d\u0142ugo\u015bci do przodu. W praktyce dotyczy to jedynie turzycy, lub pi\u00f3ra. Jednak ostatnie „lisie lata” zmuszaj\u0105 coraz cz\u0119\u015bciej do wysuwania co dziesi\u0105tego mykity.<\/p>\n

Pokot ko\u0144czy polowanie zbiorowe. Po jego u\u0142o\u017ceniu my\u015bliwi staj\u0105 u czo\u0142a pokotu, czyli od strony rz\u0119du, stoj\u0105cego najwy\u017cej w hierarchii. Naganiacze ustawiaj\u0105 si\u0119 po stronie przeciwnej. Je\u015bli \u0142owy by\u0142y wyj\u0105tkowo uroczyste nale\u017cy rozpali\u0107 ogniska, lub pochodnie. Ogie\u0144 p\u0142onie po bokach pokotu, nie zaj\u0119tych ani przez my\u015bliwych, ani przez nagank\u0119. Albo te\u017c jedynie w jego naro\u017cnikach. Je\u015bli na \u0142owach s\u0105 sygnali\u015bci – staj\u0105 tu\u017c przed naganiaczami. Pod \u017cadnym pozorem nie wolno przekracza\u0107 pokotu, czyli przechadza\u0107 si\u0119 nad le\u017c\u0105c\u0105 zwierzyn\u0105.<\/p>\n

Po u\u0142o\u017ceniu pokotu prowadz\u0105cy polowanie zdaje kr\u00f3tki raport prezesowi ko\u0142a \u0142owieckiego, lub \u0142owczemu. Najcz\u0119\u015bciej jednak odbiorc\u0105 raportu jest og\u00f3\u0142 my\u015bliwych. Podaje wynik \u0142ow\u00f3w. Je\u015bli na polowaniu s\u0105 sygnali\u015bci – dokonuj\u0105 otr\u0105bienia pokotu, czyli graj\u0105 sygna\u0142y, obwieszczaj\u0105ce obecno\u015b\u0107 danego zwierza na rozk\u0142adzie. Wszyscy uczestnicy \u0142ow\u00f3w w trakcie otr\u0105bienia pokotu stoj\u0105 z odkrytymi g\u0142owami. Mi\u0142ym obyczajem jest og\u0142oszenie kr\u00f3la i wicekr\u00f3l\u00f3w polowania, a niekiedy – w zale\u017cno\u015bci od lokalnej tradycji – r\u00f3wnie\u017c kr\u00f3la pudlarzy.<\/p>\n

Polowanie ko\u0144czy oficjalna formu\u0142a, wyg\u0142aszana przez prowadz\u0105cego, obwieszczaj\u0105ca zako\u0144czenie \u0142ow\u00f3w. Sygnali\u015bci graj\u0105 w\u00f3wczas sygna\u0142 „Koniec polowania” i „Darz B\u00f3r”. Gdy brzmi ten ostatni – wszyscy odkrywaj\u0105 g\u0142owy. Polowanie jest zako\u0144czone. Mo\u017cna w\u00f3wczas przyst\u0105pi\u0107 do „ostatniego miotu”, czyli my\u015bliwskiej biesiady.<\/p>\n

U\u0142o\u017cenie pokotu to obowi\u0105zek uczestnik\u00f3w polowania zbiorowego. Wyra\u017ca cze\u015b\u0107 i szacunek dla strzelonego zwierza. Na szcz\u0119\u015bcie coraz rzadziej spotykamy po polowaniach zbiorowych \u017ca\u0142osne sceny, gdy my\u015bliwi, wprost z karawanu, wrzucaj\u0105 zwierzyn\u0119 do baga\u017cnik\u00f3w i rozje\u017cd\u017caj\u0105 si\u0119 do dom\u00f3w. Bez chwili zadumy i refleksji nad spe\u0142nionym w ci\u0105gu dnia przywilejem decydowania o czyim\u015b \u017cyciu lub \u015bmierci.<\/p>\n

Kr\u00f3l polowania<\/strong>
\nNadawanie honorowego tytu\u0142u kr\u00f3la polowania to w \u0142owiectwie obyczaj bardzo stary. Pozosta\u0142o\u015b\u0107 po zamierzch\u0142ych czasach, kiedy to \u0142owcy, kt\u00f3ry pierwszy ugodzi\u0142 grubego zwierza – a u\u015bmiercenie tura, czy \u017cubra, wymaga\u0142o nie jednego ciosu – przypada\u0142 przywilej podzia\u0142u tuszy mi\u0119dzy wsp\u00f3\u0142ziomk\u00f3w. By\u0142 to w\u00f3wczas nie tylko honor, ale i spory zakres w\u0142adzy. Dzi\u015b obyczaj ten to jedynie uhonorowanie tego, spo\u015br\u00f3d uczestnik\u00f3w zbiorowego polowania, kt\u00f3remu na \u0142owach dopisa\u0142o najwi\u0119ksze szcz\u0119\u015bcie.<\/p>\n

Koronacja kr\u00f3la polowania nast\u0119puje przy pokocie, tu\u017c po og\u0142oszeniu przez prowadz\u0105cego polowanie wyniku \u0142ow\u00f3w. Prowadz\u0105cy informuje, jaka cz\u0119\u015b\u0107 pokotu jest udzia\u0142em kr\u00f3la. Mi\u0142ym obyczajem jest wr\u0119czenie kr\u00f3lowi materialnej pami\u0105tki jego sukcesu. Najcz\u0119\u015bciej jest to wcze\u015bniej przygotowany okoliczno\u015bciowy medal, plakietka, statuetka zwierza, lub inny bibelot, kt\u00f3rych wiele wzor\u00f3w oferuj\u0105 obecnie sklepy my\u015bliwskie. Przyj\u0119\u0142o si\u0119, \u017ce pr\u00f3cz kr\u00f3la honoruje si\u0119 w podobny spos\u00f3b dw\u00f3ch kolejnych my\u015bliwych – tzw. wicekr\u00f3l\u00f3w polowania. W niekt\u00f3rych ko\u0142ach przyj\u0119ty jest te\u017c obyczaj wy\u0142aniania kr\u00f3la pudlarzy. Tu najcz\u0119\u015bciej insygnium w\u0142adzy stanowi paczka naboi, by sobie biedak potrenowa\u0142 na strzelnicy. Koronacja kr\u00f3la pudlarzy to nie kara za niecelne strza\u0142y, ani szyderstwo, lecz kolejna okazja do \u015bmiechu i zabawy, wi\u0119c nie ma si\u0119 o co obra\u017ca\u0107, gdy i nam kiedy\u015b ten honor przypadnie.<\/p>\n

Rzecz najwa\u017cniejsza : Jakie kryteria rz\u0105dz\u0105 wyborem kr\u00f3la polowania? Kr\u00f3lem polowania na zaj\u0105ce, czy na ptactwo, zostaje my\u015bliwy, kt\u00f3ry strzeli\u0142 ich najwi\u0119cej. Kr\u00f3lem le\u015bnych \u0142ow\u00f3w obwo\u0142uje si\u0119 my\u015bliwego, kt\u00f3ry strzeli\u0142 najwi\u0119cej dzik\u00f3w, lub najwi\u0119kszego dzika. Generalnie o przyznaniu kr\u00f3lewskiego tytu\u0142u decyduj\u0105 kryteria ilo\u015bciowe, lub jako\u015b\u0107 trofeum. Sprawa si\u0119 komplikuje, gdy na \u0142owach strzelane s\u0105 r\u00f3\u017cne gatunki zwierzyny. Komu przyzna\u0107 pierwsze\u0144stwo ? My\u015bliwemu, kt\u00f3ry strzeli\u0142 cztery zaj\u0105ce, czy temu, kt\u00f3ry ma tylko dwa szaraki ale i lisa ? Czy dwa warchlaczki s\u0105 r\u00f3wne wielkiemu, ale tylko jednemu ody\u0144cowi ? A mo\u017ce przebij\u0105 go dwa przelatki, za to strzelone w dublecie ? Jednoznaczne kryteria nie istniej\u0105. Hierarchia wa\u017cno\u015bci my\u015bliwskiego sukcesu uzale\u017cniona jest od subiektywnej i r\u00f3\u017cnej w poszczeg\u00f3lnych ko\u0142ach \u0142owieckich atrakcyjno\u015bci zwierzyny, strzelonej przez pretendent\u00f3w do tronu. Du\u017ce znaczenie ma te\u017c stopie\u0144 trudno\u015bci okoliczno\u015bci, w kt\u00f3rych oddano szcz\u0119\u015bliwy strza\u0142.<\/p>\n

Wyb\u00f3r kr\u00f3la polowania to tak\u017ce sprawa taktu i zwyk\u0142ej przyzwoito\u015bci. Niestety, s\u0105 ko\u0142a \u0142owieckie, kt\u00f3re za wszelk\u0105 cen\u0119 staraj\u0105 si\u0119, by kr\u00f3lem zosta\u0142 najbardziej prominentny uczestnik \u0142ow\u00f3w np. zaproszony na polowanie zacny go\u015b\u0107, wysoki rang\u0105 urz\u0119dnik, czy te\u017c r\u00f3\u017cnej szar\u017cy notabl PZ\u0141. Niekiedy organizatorzy polowania, licz\u0105c na r\u00f3\u017cne profity, lub bezinteresownie, w \u017ale poj\u0119tej go\u015bcinno\u015bci, robi\u0105 co si\u0119 da, by w\u0142a\u015bnie owa zacna persona wyjecha\u0142a z polowania z kr\u00f3lewskim tytu\u0142em. \u0141amie si\u0119 przy tym cz\u0119sto podstawowe zasady logiki i arytmetyki. Przykra maniera. Prawa wszystkich uczestnik\u00f3w polowania s\u0105 r\u00f3wne i jedynie od my\u015bliwskich umiej\u0119tno\u015bci i od \u0142owieckiego szcz\u0119\u015bcia zale\u017cy komu przypadnie ta godno\u015b\u0107. A je\u015bli zaproszony zacny go\u015b\u0107 obrazi si\u0119, \u017ce – mimo swej pozycji – kr\u00f3lem polowania nie zosta\u0142 – nie nale\u017cy go na polowanie wi\u0119cej zaprasza\u0107. Zacni go\u015bcie, je\u015bli naprawd\u0119 s\u0105 zacni, sami hamuj\u0105 zap\u0119dy zbyt go\u015bcinnych gospodarzy i potrafi\u0105 kulturalnie, lecz stanowczo, powstrzyma\u0107 nadanie im nie nale\u017cnego tytu\u0142u. Mi\u0119dzy innymi po tym mo\u017cna pozna\u0107, czy istotnie s\u0105 tacy zacni.<\/p>\n

Fatalnie wygl\u0105da, gdy my\u015bliwy stara si\u0119 za wszelk\u0105 cen\u0119 zdoby\u0107 tytu\u0142 kr\u00f3la polowania. Zbiorowe \u0142owy maj\u0105 w sobie naturalny element rywalizacji, ale przecie\u017c polowanie to nie mecz ! Od tego ju\u017c tylko krok do prostackiej pazerno\u015bci, do mi\u0119siarstwa. Zupe\u0142nie nie do przyj\u0119cia jest, gdy owa pomoc, \u015bwiadczona w\u0142asnemu szcz\u0119\u015bciu, k\u0142\u00f3ci si\u0119 z zasadami etyki \u0142owieckiej, czy z \u0142owieckimi przepisami. W porz\u0105dnych ko\u0142ach zwierzyna zdobyta w okoliczno\u015bciach ewidentnie niezgodnych z zasadami etyki, przepisami, czy kanonami kole\u017ce\u0144stwa po prostu „nie jest liczona” do rachunku, decyduj\u0105cego o nadaniu tytu\u0142u kr\u00f3la. Nie wolno o tym zapomina\u0107, bo zamiast zdobycia korony mo\u017cna si\u0119 narazi\u0107 na wstyd i my\u015bliwsk\u0105 infami\u0119.<\/p>\n

Nadawanie godno\u015bci kr\u00f3la polowania to obyczaj przemi\u0142y i trzeba go kultywowa\u0107. Zw\u0142aszcza teraz, gdy zmniejszaj\u0105 si\u0119 rozk\u0142ady zwierzyny drobnej i wi\u0119kszo\u015b\u0107 polowa\u0144 odbywa si\u0119 systemem „do puli”. My\u015bliwy, kt\u00f3ry strzeli\u0142 pi\u0119\u0107 zaj\u0119cy, a do domu wraca z jednym, pr\u00f3cz rado\u015bci z obdarowania koleg\u00f3w wywozi z polowania kr\u00f3lewski tytu\u0142.<\/p>\n

Pasowanie my\u015bliwskie<\/strong>
\nPasowanie my\u015bliwskie to obrz\u0119d kwituj\u0105cy strzelenie przez my\u015bliwego pierwszej w jego \u0142owieckiej karierze sztuki zwierzyny grubej. Technicznie przypomina chrzest my\u015bliwski. Jest to jednak uroczysto\u015b\u0107 wy\u017cszej rangi, bardziej nobilituj\u0105ca.<\/p>\n

Pasowanie my\u015bliwskie ju\u017c nawet swoj\u0105 nazw\u0105 sugeruje rycerski rodow\u00f3d obrz\u0119du. Zwyczaj ten istotnie wywodzi si\u0119 z obyczajowo\u015bci rycerskiej i potwierdza og\u00f3lny s\u0105d, i\u017c sprawno\u015b\u0107 na \u0142owach, pasja my\u015bliwska i przestrzeganie na polowaniu okre\u015blonych wzorc\u00f3w zachowania by\u0142y ju\u017c w czasach \u015bredniowiecznych elementem kanonu rycerskiego. Obrz\u0119d sam w sobie przypomina pasowanie rycerskie, czyli w\u0142\u0105czenie szlachetnie urodzonego m\u0142odego m\u0119\u017cczyzny do kasty rycerzy.<\/p>\n

Na polowaniu zbiorowym obrz\u0105dek pasowania my\u015bliwskiego organizuje si\u0119 w przerwie \u0142ow\u00f3w, tu\u017c po zako\u0144czeniu miotu, w kt\u00f3rym m\u0142odemu \u0142owcy dopisa\u0142o szcz\u0119\u015bcie. Przeprowadza si\u0119 je przed wypatroszeniem zwierza. Sygnalista – je\u015bli jest – gra sygna\u0142 „Pasowanie”. Prowadz\u0105cy polowanie, \u0142owczy ko\u0142a, lub inny znacz\u0105cy cz\u0142onek my\u015bliwskiej gromady, wywo\u0142uje my\u015bliwego z szeregu. Wszyscy odkrywaj\u0105 g\u0142owy. My\u015bliwy kl\u0119ka na lewe kolano. Praw\u0105 d\u0142o\u0144 k\u0142adzie na tuszy powalonego zwierza. W lewej trzyma bro\u0144, stopk\u0105 kolby opart\u0105 o ziemi\u0119. Mistrz ceremonii macza kordelas – je\u015bli go nie ma, n\u00f3\u017c my\u015bliwski – w farbie ubitego zwierza. Farb\u0105 t\u0105 kre\u015bli znak krzy\u017ca na czole adepta. Wypowiada przy tym formu\u0142\u0119 :
\n– Pasuj\u0119 Ci\u0119 na rycerza \u015bwi\u0119tego Huberta.<\/p>\n

My\u015bliwy wstaje. Mistrz ceremonii wr\u0119cza mu z\u0142om. Z\u0142om podaje na kordelasie, no\u017cu, lub kapeluszu my\u015bliwskim. Nigdy go\u0142\u0105 d\u0142oni\u0105 ! My\u015bliwy zatyka z\u0142om za wst\u0105\u017cki kapelusza. Odbiera od koleg\u00f3w gratulacje. Mi\u0142o, gdy w kilku s\u0142owach podzi\u0119kuje za przyj\u0119cie go w poczet rycerzy \u015bw. Huberta. Farby z czo\u0142a nie wolno zmy\u0107 do ko\u0144ca \u0142ow\u00f3w.<\/p>\n

Jedynie my\u015bliwy pasowany ma prawo noszenia kordelasa. To kolejna pozosta\u0142o\u015b\u0107 po rycerskim rodowodzie tradycji my\u015bliwskiego pasowania. Kordelas pe\u0142ni tu rol\u0119 miecza. Or\u0119\u017ca, kt\u00f3ry – wraz z pasem i ostrogami – by\u0142 materialnym potwierdzeniem przynale\u017cno\u015bci do kasty rycerzy. Zwyczajowo r\u00f3wnie\u017c tylko pasowany my\u015bliwy mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 w poczcie sztandarowym – czy to w roli chor\u0105\u017cego, czy przybocznego. Utar\u0142o si\u0119, by jedynie pasowanym my\u015bliwym powierza\u0107 obowi\u0105zek opiekuna nad sta\u017cyst\u0105 w kole \u0142owieckim.
\nW niekt\u00f3rych regionach naszego kraju funkcjonuje obyczaj \u017cywcem przeniesiony z tradycji rycerskiej : Uderzanie p\u0142azem kordelasa, lub no\u017ca, po ramionach pasowanego. Z pewno\u015bci\u0105 nie mo\u017cna jednak zaakceptowa\u0107 kolejnej modyfikacji obrz\u0119du, a mianowicie uderzania po ramionach lufami strzelby. Do takiej promocji tradycja rycerska, wojskowa i my\u015bliwska rezerwuje jedynie bro\u0144 bia\u0142\u0105.<\/p>\n

S\u0105 ko\u0142a \u0142owieckie, w kt\u00f3rych utar\u0142 si\u0119 zwyczaj powtarzania pasowania my\u015bliwskiego po strzeleniu przez m\u0142odego my\u015bliwego pierwszej sztuki ka\u017cdego gatunku grubej zwierzyny. My\u015bliwy jest pasowany przy pierwszym rogaczu, pierwszym dziku itd. To b\u0142\u0105d. Ostrogi rycerza \u015bw. Huberta dostaje si\u0119 raz. Ka\u017cda kolejna okazja powinna by\u0107 ograniczona do zwyk\u0142ego wr\u0119czenia z\u0142omu.<\/p>\n

Problem pojawia si\u0119 w chwili, gdy my\u015bliwy swego pierwszego w \u017cyciu grubego zwierza powali na polowaniu indywidualnym. Dobrze, je\u015bli towarzyszy mu cho\u0107by jeden cz\u0142onek Polskiego Zwi\u0105zku \u0141owieckiego. W\u00f3wczas w\u0142a\u015bnie ten towarzysz \u0142ow\u00f3w musi wzi\u0105\u0107 na swe barki dope\u0142nienie ca\u0142ego ceremonia\u0142u. Co jednak zrobi\u0107, gdy m\u0142ody strzelec polowa\u0142 samotnie ? W dobrym tonie le\u017cy, by zarz\u0105d ko\u0142a \u0142owieckiego poinformowa\u0142 o szcz\u0119\u015bliwym zdarzeniu wszystkich cz\u0142onk\u00f3w ko\u0142a ju\u017c na najbli\u017cszym polowaniu zbiorowym. My\u015bliwcowi, oczywista, przys\u0142uguj\u0105 wszelkie honory my\u015bliwego pasowanego.<\/p>\n

Mi\u0142\u0105 pami\u0105tk\u0105 pasowania jest ga\u0142\u0105zka pierwszego z\u0142omu, zasuszona i przechowywana w \u0142usce po naboju, od kt\u00f3rego pad\u0142 zwierz. Mo\u017cna, oczywi\u015bcie, kolekcjonowa\u0107 w tej formie fragmenty wszystkich z\u0142om\u00f3w.<\/p>\n

Pasowanie to wielki dzie\u0144 w \u017cyciu my\u015bliwego. Organizatorzy polowania powinni zadba\u0107 o jego w\u0142a\u015bciw\u0105 opraw\u0119. To skandal, je\u015bli prowadz\u0105cy \u0142owy, czy zarz\u0105d ko\u0142a \u0142owieckiego, nie zechce – z g\u0142upoty, niewiedzy, nieznajomo\u015bci tradycji – uhonorowa\u0107 m\u0142odego \u0142owcy zorganizowaniem uroczysto\u015bci pasowania. Pasowanie to wielka nobilitacja, kolejny szczebel my\u015bliwskiej kariery. A przy tym kolejne wyzwanie dla samego my\u015bliwego. Stara maksyma g\u0142osi „Szlachectwo zobowi\u0105zuje”. My\u015bliwy z kordelasem u boku tym pilniej musi strzec kanon\u00f3w \u0142owieckiej etyki, obyczaj\u00f3w, poszanowania zwierzyny. Pasowanemu nie wolno zaniedba\u0107 niczego, co tworzy spisany i niepisany kodeks my\u015bliwski.<\/p>\n

Polowanie wigilijne<\/strong>
\nPolowanie wigilijne to jedna z najstarszych i najmilszych tradycji polskiego \u0142owiectwa. Patrz\u0105c jednak na rodow\u00f3d tych \u015bwi\u0105tecznych \u0142ow\u00f3w trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce tradycja polowania wigilijnego jest znacznie starsza od tradycji wigilii Bo\u017cego Narodzenia. M\u00f3wi\u0105c wprost – polowanie, okre\u015blane obecnie mianem wigilijnego, ze \u015bwi\u0119tami Bo\u017cego Narodzenia ma niewiele wsp\u00f3lnego.<\/p>\n

Przypatrzmy si\u0119 dacie Bo\u017cego Narodzenia : \u015brodek ostatniej dekady grudnia. Na ten czas przypada astronomiczne przesilenie zimowe. Dni przestaj\u0105 si\u0119 kurczy\u0107, noce przestaj\u0105 wyd\u0142u\u017ca\u0107. Za chwil\u0119, zgodnie z przys\u0142owiem „Na Nowy Rok przybywa dnia na barani skok”, dni b\u0119d\u0105 coraz d\u0142u\u017csze, za\u015b noce trwa\u0107 b\u0119d\u0105 coraz kr\u00f3cej. W wi\u0119kszo\u015bci kultur pierwotnych S\u0142o\u0144ce odgrywa\u0142o rol\u0119 si\u0142y nadprzyrodzonej, dawcy \u015bwiat\u0142a i \u017cycia. Astronomiczne zwyci\u0119stwo S\u0142o\u0144ca, prymat dnia nad noc\u0105, by\u0142y czasem \u015bwi\u0119ta w wierzeniach wielu lud\u00f3w, zamieszkuj\u0105cych Europ\u0119. Kult przesilenia zimowego by\u0142 tak silny, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrze\u015bcija\u0144ski – nie mog\u0105c go zwalczy\u0107 – dostosowa\u0142 sw\u00f3j kalendarz do ju\u017c honorowanych dat. Historycy nie podwa\u017caj\u0105 autentyczno\u015bci postaci Jezusa, ale nie s\u0105 zgodni co do daty Jego narodzin. R\u00f3\u017cnice si\u0119gaj\u0105 kilku lat. A tu, nagle, precyzyjna, dzienna data ? Sumuj\u0105c – 24. grudnia to prastare radosne \u015bwi\u0119to poga\u0144skie, przeniesione z ca\u0142\u0105 moc\u0105 tej daty do tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej. Podobnie z reszt\u0105 rzecz si\u0119 ma z przesileniem letnim, znanym dzi\u015b jako Noc \u015bw. Jana. Noc \u015awi\u0119toja\u0144ska to przecie\u017c pradawne, poga\u0144skie \u015bwi\u0119to Sob\u00f3tki. Obrz\u0119dy palenia ognisk nad brzegami w\u00f3d, puszczania wiank\u00f3w, czy poszukiwania kwiatu paproci to pozosta\u0142o\u015b\u0107 poga\u0144skiego rodowodu tego, jak\u017ce wa\u017cnego w kalendarzu chrze\u015bcija\u0144skim, \u015bwi\u0119ta.<\/p>\n

Powr\u00f3\u0107my do zimowych \u0142ow\u00f3w. O randze polowania wigilijnego w naszej wsp\u00f3\u0142czesnej obyczajowo\u015bci decydowa\u0142 nie tylko \u015bwi\u0105teczny wymiar dnia, ale r\u00f3wnie\u017c licz\u0105ca tysi\u0105ce lat, starsza od Chrze\u015bcija\u0144stwa, tradycja \u0142owiecka. Nasi przodkowie w\u0142a\u015bnie w tym dniu rozpoczynali – u\u017cywaj\u0105c dzisiejszej nomenklatury – sezon polowa\u0144 na grubego zwierza. By\u0142o to, jak mo\u017cna domniemywa\u0107, uwarunkowane zamarzni\u0119ciem rozlewisk i bagien, umo\u017cliwiaj\u0105cym dotarcie do niedost\u0119pnych wcze\u015bniej ostoi zwierzyny. Wa\u017cny by\u0142 tak\u017ce \u015bnieg, bia\u0142a stopa, umo\u017cliwiaj\u0105cy tropienie zwierza. Nie bez znaczenia by\u0142a du\u017ca ilo\u015b\u0107 t\u0142uszczu, dobra kondycja zwierzyny, doskonale przygotowanej do ci\u0119\u017ckiej zimy, a jeszcze t\u0105 zim\u0105 nie wycie\u0144czonej. Te dwa aspekty – mistyczny wymiar \u015bwi\u0105tecznego dnia i praktyka polowania – sprawi\u0142y, \u017ce w kalendarzu pradawnych \u0142owc\u00f3w, tysi\u0105ce lat temu, pojawi\u0142 si\u0119 przypadaj\u0105cy na ten konkretny dzie\u0144 obyczaj uroczystego polowania. W jakim\u015b stopniu potwierdzeniem takiego rodowodu polowania wigilijnego jest obecno\u015b\u0107 Turonia w Bo\u017conarodzeniowej szopce. Turo\u0144 to tur. Dawny puszcza\u0144ski zwierz. Najcenniejsza, wymarzona zdobycz naszych my\u015bliwskich przodk\u00f3w. Przedchrze\u015bcija\u0144ski obyczaj polowania w\u0142a\u015bnie w tym dniu by\u0142 tak silny, \u017ce wraz z ca\u0142ym zapo\u017cyczonym \u015bwi\u0119tem przenikn\u0105\u0142 do rekwizyt\u00f3w tradycji Bo\u017cego Narodzenia.<\/p>\n

Tury wygin\u0119\u0142y, zmienia\u0142y si\u0119 religie, obyczaj polowania wigilijnego pozosta\u0142. Przez stulecia rodow\u00f3d tych \u015bwi\u0105tecznych \u0142ow\u00f3w jednak zupe\u0142nie zanikn\u0105\u0142. Niewielu kojarzy polowanie wigilijne z obyczajowo\u015bci\u0105 pogan. Dzi\u015b \u0142owy wigilijne s\u0105 postrzegane wy\u0142\u0105cznie jako my\u015bliwska cz\u0119\u015b\u0107 obrz\u0119dowo\u015bci Bo\u017cego Narodzenia.<\/p>\n

Jeszcze przed drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 polowanie wigilijne organizowano wy\u0142\u0105cznie w wigili\u0119 Bo\u017cego Narodzenia. Dzi\u015b obyczaj ten nieco si\u0119 zmodyfikowa\u0142. S\u0105 ko\u0142a \u0142owieckie, kt\u00f3re nadal „wigilijne” urz\u0105dzaj\u0105 24. grudnia, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 przek\u0142ada polowanie na dzie\u0144 wolny od pracy, poprzedzaj\u0105cy \u015awi\u0119ta. Decyduje o tym najcz\u0119\u015bciej op\u00f3r domownik\u00f3w, kt\u00f3rzy nie wyobra\u017caj\u0105 sobie, by my\u015bliwy mia\u0142 si\u0119 sp\u00f3\u017ani\u0107 na najwa\u017cniejsz\u0105 w roku kolacj\u0119. Polowanie ma charakter bardzo uroczysty, ale s\u0105 to \u0142owy niemal rodzinne. Je\u015bli go\u015bcie, to tylko najmocniej zaprzyja\u017anieni. Atmosfera polowania przepe\u0142niona klimatem \u015bwi\u0105t, niemal intymna. \u015awi\u0119to ma r\u00f3wnie\u017c zwierzyna. W dobrym tonie le\u017cy, by w wi\u0119kszo\u015bci uchodzi\u0142a nie strzelana. \u0141owy nie trwaj\u0105 d\u0142ugo. Zwykle kilka symbolicznych p\u0119dze\u0144. Tu\u017c po po\u0142udniu w kniei strzela jedynie my\u015bliwskie ognisko. \u0141owcy i naganiacze zbieraj\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 ognia, dziel\u0105 si\u0119 op\u0142atkiem. Rzadziej, ni\u017c zazwyczaj, kr\u0105\u017cy z r\u0105k do r\u0105k piersi\u00f3wka.<\/p>\n

Mi\u0142ym obyczajem polowania wigilijnego s\u0105 odwiedziny przy pa\u015bnikach. I zwierzynie nale\u017cy si\u0119 prezent. Niejeden my\u015bliwy, zw\u0142aszcza ten z miasta, dyskretnie wykradnie z pa\u015bnika sarnie siano. W\u0142o\u017cy je wieczorem w domu pod wigilijny obrus.<\/p>\n

Polowanie noworoczne<\/strong>
\nPolowanie noworoczne to obyczaj nowy. Jego rodow\u00f3d si\u0119ga prze\u0142omu XIX i XX wieku. S\u0142ycha\u0107 w nim echa tradycyjnego, prastarego polowania wigilijnego. W drugiej po\u0142owie XX wieku w niekt\u00f3rych ko\u0142ach \u0142owieckich istotnie zast\u0119powa\u0142o polowanie wigilijne.<\/p>\n

O polowaniu noworocznym mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 tylko wtedy, gdy rzeczywi\u015bcie odbywa si\u0119 ono pierwszego stycznia. Szumne nazywanie noworocznymi \u0142owami pierwszego w danym roku polowania zbiorowego, organizowanego w inny dzie\u0144, ni\u017c pierwszy dzie\u0144 roku, to zwyk\u0142e nieporozumienie. Urok polowania noworocznego polega w\u0142a\u015bnie na tym, \u017ce odbywa si\u0119 ono w\u0142a\u015bnie w tym szczeg\u00f3lnym dniu. Pod koniec XIX wieku i w okresie mi\u0119dzywojennym po nieprzespanej, przebalowanej nocy, wprost z sali balowej ziemia\u0144skiego dworu, cz\u0119sto w towarzystwie dam, wyruszano na kr\u00f3tkie \u0142owy. Polowanie by\u0142o idealnym dope\u0142nieniem sylwestrowej zabawy. Wielko\u015b\u0107 rozk\u0142adu nie odgrywa\u0142a \u017cadnej roli. Cz\u0119sto by\u0142 to wr\u0119cz spacer, czy kulig ze strzelbami.<\/p>\n

S\u0105 ko\u0142a \u0142owieckie, w kt\u00f3rych przetrwa\u0142a tradycja prawdziwego, klasycznego polowania noworocznego. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie dochodzi jednak warunek podyktowany zdrowym rozs\u0105dkiem oraz zawarty w przepisach : trzeba by\u0107 trze\u017awym ! Trze\u017awym, je\u015bli chce si\u0119 strzela\u0107. Znane s\u0105 ko\u0142a, w kt\u00f3rych na zbi\u00f3rce staj\u0105 my\u015bliwi w r\u00f3\u017cnej formie. Tradycja nakazuje im jednak zebra\u0107 si\u0119 w ten niezwyk\u0142y poranek. Bardziej zmordowani sylwestrow\u0105 noc\u0105 udzia\u0142u w \u0142owach nie bior\u0105. Pozostaj\u0105 przy ognisku, czy w my\u015bliwskiej sadybie. \u0141owy nie trwaj\u0105 d\u0142ugo. Zatem po wzi\u0119ciu kilku miot\u00f3w wszyscy my\u015bliwi zn\u00f3w s\u0105 razem i reszta przedpo\u0142udnia mija im na towarzyskim spotkaniu. Trudno o milszy pocz\u0105tek roku !<\/p>\n

Sygna\u0142y my\u015bliwskie<\/strong>
\nSygnalistyka \u0142owiecka jest tak stara, jak zbiorowe polowanie. Narodzi\u0142a si\u0119 kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy lat temu, w epoce kamiennej. Stworzy\u0142a j\u0105 praktyczna konieczno\u015b\u0107 porozumiewania si\u0119. Niedoskona\u0142o\u015b\u0107 broni powodowa\u0142a, \u017ce na du\u017cego i niebezpiecznego zwierza mo\u017cna by\u0142o polowa\u0107 jedynie du\u017c\u0105 grup\u0105 \u0142owc\u00f3w. Pocz\u0105tek sygnalistyki \u0142owieckiej to w\u0142a\u015bnie konieczno\u015b\u0107 komunikowania si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 poszczeg\u00f3lnych uczestnik\u00f3w \u0142ow\u00f3w, czy te\u017c ca\u0142ych ich grup. Z czasem do warto\u015bci czysto u\u017cytkowych sygna\u0142\u00f3w \u0142owieckich do\u0142\u0105czy\u0142 ich walor obrz\u0119dowy i artystyczny. Dzisiejsza sygnalistyka my\u015bliwska to po\u0142\u0105czenie wszystkich trzech sfer, w kt\u00f3rych sygna\u0142y funkcjonuj\u0105 – komunikacyjnej, obrz\u0119dowej i artystycznej.<\/p>\n

Najstarsze, archeologiczne szcz\u0105tki my\u015bliwskich instrument\u00f3w muzycznych licz\u0105 sobie oko\u0142o 30. tysi\u0119cy lat. S\u0105 to pozosta\u0142o\u015bci po ko\u015bcianych piszcza\u0142kach. Rozw\u00f3j sygnalistyki, czyli mo\u017cliwo\u015b\u0107 wydobywania co raz to nowych d\u017awi\u0119k\u00f3w, jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z rozwojem instrument\u00f3w. Kolejny etap, po ko\u015bcianych piszcza\u0142kach, to my\u015bliwskie instrumenty sygna\u0142owe, wykonane z rog\u00f3w zwierz\u0105t. St\u0105d z reszt\u0105 ich wsp\u00f3\u0142czesna nazwa : nawet metalowe instrumenty muzyczne, u\u017cywane w \u0142owiectwie, lub wywodz\u0105ce si\u0119 z praktyki polowania, nazywamy popularnie rogami. Pocz\u0105tek sygna\u0142\u00f3w, granych na rogach, na naszych ziemiach si\u0119ga staro\u017cytno\u015bci. \u00d3wczesne rogi my\u015bliwskie, wykonane najcz\u0119\u015bciej z uro\u017cenia rodzimych zwierz\u0105t, rzadziej obcych np. bawo\u0142u, przetrwa\u0142y w prawie niezmienionej formie do dzi\u015b. Mo\u017cna z nich wydoby\u0107 kilka niskich, g\u0142uchych w swej barwie, ale w miar\u0119 dono\u015bnych d\u017awi\u0119k\u00f3w. Pozwala\u0142o to na uk\u0142adanie prostych, kilkutonowych melodii. Klasyczny przyk\u0142ad takiego instrumentu to „R\u00f3g wojskiego”. Oczywi\u015bcie, zawarty w „Panu Tadeuszu” opis koncertu wojskiego na rogu bawolim to literacka fikcja. Z takiego rogu nie da\u0142o si\u0119, po prostu, wydoby\u0107 ca\u0142ego bogactwa d\u017awi\u0119k\u00f3w, jakie przedstawia nasz wieszcz (Mickiewicz nie tylko w tym miejscu wykazuje nieznajomo\u015b\u0107 my\u015bliwskich reali\u00f3w swojej epoki). Na potrzeby kinowej ekranizacji narodowej epopei Andrzej Wajda wykorzystuje d\u017awi\u0119kowy „podk\u0142ad”, wykonany na waltorni. Oko\u0142o XV wieku, r\u00f3wnolegle z rogami naturalnymi, zaczynaj\u0105 funkcjonowa\u0107 my\u015bliwskie instrumenty muzyczne wykonane z metalu. Rozw\u00f3j technik rzemie\u015blniczych doskonali je. Mo\u017cna wydobywa\u0107 wi\u0119cej d\u017awi\u0119k\u00f3w. Ich barwa jest czystsza i donio\u015bniejsza.<\/p>\n

Rozkwit sygnalistyki \u0142owieckiej na naszych ziemiach przypada na czasy od p\u00f3\u017anego \u015bredniowiecza do ko\u0144ca XVIII wieku. Jest to czas najwi\u0119kszych puszcza\u0144skich \u0142ow\u00f3w, organizowanych przez dw\u00f3r kr\u00f3lewski, ksi\u0105\u017c\u0119ta i magnateri\u0119. Tamtejsza sygnalistyka \u0142owiecka obejmowa\u0142a przynajmniej sto r\u00f3\u017cnych sygna\u0142\u00f3w, dzi\u0119ki kt\u00f3rym polowanie z udzia\u0142em kilkuset my\u015bliwych, naganiaczy, psiarczyk\u00f3w, innej s\u0142u\u017cby i tabor\u00f3w by\u0142o w og\u00f3le mo\u017cliwe do przeprowadzenia. Sygnalistyka \u0142owiecka upad\u0142a wraz z Rzecz\u0105pospolit\u0105. Zabory i sta\u0142y regres gospodarczy w\u0142a\u015bcicieli wielkich d\u00f3br ziemskich, w kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o przeprowadza\u0107 tak gigantyczne \u0142owy, spowodowa\u0142y, \u017ce sygnalistyka my\u015bliwska w tak szerokiej postaci sta\u0142a si\u0119 zb\u0119dna. Poza tym sygna\u0142y my\u015bliwskie, postrzegane jako element tradycji narodowej, nie by\u0142y akceptowane przez zaborc\u00f3w, zw\u0142aszcza Rosjan.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesna sygnalistyka \u0142owiecka sw\u00f3j pocz\u0105tek bierze w wieku XIX. Wywodzi si\u0119 z Niemiec, jak wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 naszej obyczajowo\u015bci my\u015bliwskiej. Dzi\u015b w kniei s\u0142ycha\u0107 prawie wy\u0142\u0105cznie niedu\u017ce blaszane instrumenty, tzw. rogi Plessa. Rzadziej graj\u0105 du\u017ce francuskie rogi par force, u\u017cywane pierwotnie do polowa\u0144 konnych. Sporadycznie w kniei s\u0142ycha\u0107 tradycyjne rogi, wykonane z uro\u017cenia du\u017cych zwierz\u0105t, najcz\u0119\u015bciej bawo\u0142u.<\/p>\n

Do dzi\u015b zachowa\u0142o si\u0119 w tradycji polowania, wraz z zapisem nutowym, oko\u0142o 60. sygna\u0142\u00f3w my\u015bliwskich. Spora ich cz\u0119\u015b\u0107 zatraci\u0142a ju\u017c racj\u0119 bytu na \u0142owach np. sygna\u0142 „Przywo\u0142anie kobiet”. Na wsp\u00f3\u0142czesnych polowaniach gra si\u0119 poni\u017cej 30. sygna\u0142\u00f3w. Faktyczn\u0105 popularno\u015bci\u0105 cieszy si\u0119 zaledwie kilkana\u015bcie. Sygna\u0142y \u0142owieckie, tak dzi\u015b, jak i 300 lat temu, mo\u017cemy og\u00f3lnie podzieli\u0107 na sygna\u0142y informacyjne i obrz\u0119dowo-uroczyste. Pierwsze z nich nadal wype\u0142niaj\u0105 rol\u0119 przeka\u017anika praktycznych informacji mi\u0119dzy uczestnikami polowania. Kolejne podkre\u015blaj\u0105 uroczysty charakter wydarzenia, b\u0105d\u017a sytuacji, jakie zaistnia\u0142y w trakcie \u0142ow\u00f3w.<\/p>\n

Sygna\u0142y, kt\u00f3re dzi\u015b rozbrzmiewaj\u0105 w polskiej kniei to :
\nPobudka<\/strong> – budzi my\u015bliwych ze snu np. podczas kilkudniowego polowania.
\nPowitanie<\/strong> – sygna\u0142 uroczysty. Wita uczestnik\u00f3w \u0142ow\u00f3w.
\nZbi\u00f3rka my\u015bliwych<\/strong> – wzywa uczestnik\u00f3w polowania do odprawy przed polowaniem.
\nApel na \u0142owy<\/strong> – sygna\u0142 natury bardziej obrz\u0119dowej, ni\u017c praktycznej : Wszystko gotowe, mo\u017cna rozpoczyna\u0107 polowanie.
\nNaganka naprz\u00f3d !<\/strong> – Jeden z nielicznych sygna\u0142\u00f3w, umieszczony w aktualnych przepisach \u0142owieckich. Nakazuje kierownikowi naganki, by ta ruszy\u0142a w miot. Informuje my\u015bliwych o rozpocz\u0119ciu p\u0119dzenia.
\nDo naganki skierowanych mo\u017ce by\u0107 wi\u0119cej sygna\u0142\u00f3w porz\u0105dkowych – „Naganka szybciej !”, „Naganka wolniej!”, „Prawe skrzyd\u0142o naganki szybciej”, „Naganka r\u00f3wnaj!”, „Naganka st\u00f3j!” itd.
\nZakaz strza\u0142u w miot<\/strong> – kolejny sygna\u0142, zawarty w przepisach \u0142owieckich. Naganka jest za blisko, wolno strzela\u0107 wy\u0142\u0105cznie poza miot.
\nKoniec p\u0119dzenia, roz\u0142aduj bro\u0144<\/strong> – trzeci i ostatni sygna\u0142, umieszczony w ministerialnym rozporz\u0105dzeniu o zasadach wykonywania polowania. Oznacza koniec p\u0119dzenia i obowi\u0105zek roz\u0142adowania broni. My\u015bliwy mo\u017ce opu\u015bci\u0107 swoje stanowisko.
\nPosi\u0142ek<\/strong> – og\u0142asza przerw\u0119 w polowaniu, przeznaczon\u0105 na \u015bniadanie-obiad.
\nKolejna grupa to sygna\u0142y grane na \u015bmier\u0107 zwierza. Jest ich kilkadziesi\u0105t. Praktycznie gra si\u0119 kilkana\u015bcie, odpowiadaj\u0105cych kilkunastu gatunkom zwierzyny. Sygna\u0142y te rozbrzmiewaj\u0105 po zako\u0144czeniu polowania, przy u\u0142o\u017conym pokocie. Koncert taki przyj\u0105\u0142 nazw\u0119 „otr\u0105bienie pokotu”. Sygna\u0142y z tej grupy informuj\u0105 o wyniku polowania. Jednak przede wszystkim s\u0105 wyrazem szacunku dla upolowanej zwierzyny, ho\u0142dem oddanym zwierzowi i swoistym po\u017cegnaniem zwierzyny z jej kniej\u0105.<\/p>\n

Najpopularniejsze to :
\n\u0141o\u015b na rozk\u0142adzie<\/strong> – obecnie go nie s\u0142ycha\u0107, bo \u0142o\u015b obj\u0119ty jest ca\u0142orocznym okresem ochronnym.
\nJele\u0144 na rozk\u0142adzie, Daniel na rozk\u0142adzie, Sarna na rozk\u0142adzie, Dzik na rozk\u0142adzie, Lis na rozk\u0142adzie, Zaj\u0105c na rozk\u0142adzie<\/strong>. O ptactwie \u0142ownym na rozk\u0142adzie informuje jeden sygna\u0142, wsp\u00f3lny dla wszystkich gatunk\u00f3w ptak\u00f3w \u0142ownych, Pi\u00f3ro na rozk\u0142adzie<\/strong>. Wyj\u0105tek w\u015br\u00f3d pi\u00f3ra stanowi ba\u017cant. Z\u0142otopi\u00f3ry klejnot naszych p\u00f3l ma w\u0142asny sygna\u0142.<\/p>\n

Je\u015bli w trakcie polowania dokonywana jest uroczysto\u015b\u0107 my\u015bliwskiego pasowania – sygnalista gra Pasowanie<\/strong>. Ten sam sygna\u0142 stanowi muzyczn\u0105 opraw\u0119 my\u015bliwskiego chrztu. Sygna\u0142em Kr\u00f3l<\/strong> polowania honoruje si\u0119 my\u015bliwego, kt\u00f3ry zdoby\u0142 ten zaszczytny tytu\u0142. \u0141owy ko\u0144czy sygna\u0142 Koniec polowania<\/strong>. Niekiedy, w\u0142a\u015bnie na koniec polowania, grany jest sygna\u0142 Halali<\/strong>. Sygna\u0142 ten ma stary rodow\u00f3d, wywodz\u0105cy si\u0119 z czas\u00f3w polowa\u0144 konnych. Grano go pierwotnie w kulminacyjnym momencie polowania. W chwili, w kt\u00f3rej psy dopad\u0142y \u015bciganego jelenia. Poszczeg\u00f3lni my\u015bliwi, rozje\u017cd\u017caj\u0105cy si\u0119 do dom\u00f3w, \u017cegnani s\u0105 sygna\u0142em „Po\u017cegnanie<\/strong>„. Je\u015bli \u0142owy trwaj\u0105 kilka dni – na spoczynek wzywa sygna\u0142 „Caprzyk<\/strong>„. Najbardziej uroczystym sygna\u0142em jest Darz B\u00f3r<\/strong>, pe\u0142ni\u0105cy faktycznie rol\u0119 my\u015bliwskiego hymnu.<\/p>\n

Polska sygnalistyka my\u015bliwska odradza si\u0119 po kilkuset latach niebytu. Okres pierwszych lat po II wojnie \u015bwiatowej te\u017c nie by\u0142 dla niej najszcz\u0119\u015bliwszy. Tradycje \u0142owieckie nosi\u0142y w\u00f3wczas pi\u0119tno wielkopa\u0144skich fanaberii. Obecnie zwi\u0119ksza si\u0119 ilo\u015b\u0107 my\u015bliwych, graj\u0105cych sygna\u0142y. Nie bez znaczenia jest dost\u0119p do dobrej klasy instrument\u00f3w. Barier\u0105 mo\u017ce by\u0107 jedynie ich cena. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 okr\u0119gowych komisji tradycji \u0142owieckich organizuje kursy dla przysz\u0142ych sygnalist\u00f3w. Doskona\u0142e zespo\u0142y sygnalist\u00f3w dzia\u0142aj\u0105 we w technikach le\u015bnych i na wydzia\u0142ach le\u015bnych wy\u017cszych uczelni. Organizowane s\u0105 regionalne, krajowe i mi\u0119dzynarodowe spotkania i konkursy sygnalist\u00f3w. Sztandarowa impreza to doroczny konkurs „O r\u00f3g wojskiego”. Ciekawostk\u0105 jest fakt, \u017ce owo przechodnie trofeum konkursu, doskona\u0142a replika starodawnego rogu my\u015bliwskiego, wykonana istotnie z rogu bawolego, zosta\u0142o wypo\u017cyczone od Polskiego Zwi\u0105zku \u0141owieckiego przez filmowc\u00f3w, realizuj\u0105cych ” Pana Tadeusza” Andrzeja Wajdy. Filmowy wojski jednak udawa\u0142, \u017ce gra. D\u017awi\u0119k „pod\u0142o\u017cy\u0142” waltornista. Nadal jednak przed polsk\u0105 sygnalistyk\u0105 \u0142owieck\u0105 wiele do zrobienia. Daleko nam do np. Niemiec.<\/p>\n

Wiele spor\u00f3w budzi to, kt\u00f3rych sygna\u0142\u00f3w nale\u017cy wys\u0142ucha\u0107 z odkryt\u0105 g\u0142ow\u0105. Ilu my\u015bliwych tyle wersji. Problem ten ilustruje przy okazji og\u00f3lnie z\u0142y stan polskiej sygnalistyki \u0142owieckiej. Zdarzaj\u0105 si\u0119 tragikomiczne sytuacje np. my\u015bliwi zdejmuj\u0105 kapelusze, bo sygnalista gra … \u015bniadanie ! Bezwzgl\u0119dnie odkrytej g\u0142owy wymagaj\u0105 wszystkie sygna\u0142y otr\u0105bienia pokotu i sygna\u0142 „Darz B\u00f3r”.<\/p>\n

Trudno wymaga\u0107 od ka\u017cdego my\u015bliwego, by gra\u0142 sygna\u0142y \u0142owieckie. Jednak ka\u017cdy my\u015bliwy, zaopatrzony przez natur\u0119 w s\u0142uch muzyczny, powinien sygna\u0142y rozpoznawa\u0107. Sklepy my\u015bliwskie oferuj\u0105 kasety i p\u0142yty z sygna\u0142ami, zarejestrowanymi przez doskona\u0142ych, zawodowych muzyk\u00f3w. Kulturalny uczestnik polowania, my\u015bliwy szanuj\u0105cy tradycje, powinien si\u0119 z nimi os\u0142ucha\u0107 i – przynajmniej podstawowe – zapami\u0119ta\u0107.<\/p>\n

Z\u0142omowanie kniei<\/strong>
\nZ\u0142omy informacyjne, nazywane te\u017c od\u0142omami informacyjnymi, to system umownych znak\u00f3w, jakie pozostawia my\u015bliwy, lub przewodnik psa, w trakcie poszukiwania postrza\u0142ka, czyli rannej zwierzyny. W praktyce – s\u0105 to ma\u0142e ga\u0142\u0119zie, u\u0142o\u017cone na ziemi, lub wbite w ziemi\u0119. Uk\u0142adanie znak\u00f3w informacyjnych na trasie ucieczki postrza\u0142ka, zwane z\u0142omowaniem kniei, oznacza drog\u0119 uchodzenia rannego zwierza i zwi\u0119ksza szanse na jego podniesienie, czyli odszukanie. Zdarza si\u0119, \u017ce poszukiwania z jakich\u015b powod\u00f3w trzeba przerwa\u0107 – np. zmierzch, konieczno\u015b\u0107 zorganizowania pomocnik\u00f3w poszukiwa\u0144, wyjazd po psa itp. Po wznowieniu poszukiwa\u0144 dochodzenie postrza\u0142ka rozpoczynamy, dzi\u0119ki odpowiedniemu oznakowaniu trasy, dok\u0142adnie w miejscu, w kt\u00f3rym je przerwali\u015bmy. Z\u0142omowanie kniei zmniejsza przy tym trudno\u015bci poszukiwawcze, wynikaj\u0105ce z zamazania \u015blad\u00f3w i trop\u00f3w przez deszcz czy ros\u0119.<\/p>\n

Na od\u0142omy informacyjne najlepiej nadaj\u0105 si\u0119 ga\u0142\u0105zki \u015bwierkowe. Je\u015bli \u015bwierk nie ro\u015bnie w pobli\u017cu mo\u017cna u\u017cy\u0107 ga\u0142\u0105zek innego drzewa. Zasad\u0105 jednak jest to, by na ca\u0142ej trasie uchodzenia postrza\u0142ka znaki uk\u0142adane by\u0142y z ga\u0142\u0119zi tego samego gatunku drzewa. Ga\u0142\u0105zki, kt\u00f3rych u\u017cyjemy do z\u0142omowania kniei, nale\u017cy na kr\u00f3tkim odcinku okorowa\u0107, by odr\u00f3\u017cni\u0107 je w ten spos\u00f3b od innych np. przypadkowo nawianych przez wiatr.<\/p>\n

Pierwszy znak to z\u0142om stanowiskowy. Tworzy go ga\u0142\u0105\u017a o d\u0142ugo\u015bci 50-70 cm, okrzesana do ok. 1\/3 swej d\u0142ugo\u015bci od do\u0142u z bocznych ga\u0142\u0105zek, pionowo wpita w ziemi\u0119 w miejscu, w kt\u00f3rym sta\u0142 my\u015bliwy w chwili oddania strza\u0142u. Je\u015bli strza\u0142 pad\u0142 z ambony – znak wbija si\u0119 tu\u017c przy ambonie.<\/p>\n

Kolejny znak to tzw. z\u0142om kierunkowy. Jest to ga\u0142\u0105zka o d\u0142ugo\u015bci ok. 30 cm. Uk\u0142adamy j\u0105 p\u0142asko na ziemi tu\u017c przy z\u0142omie stanowiskowym. Czubek z\u0142omu kierunkowego, jak strza\u0142ka drogowskazu, wskazuje kierunek, w kt\u00f3rym jest zestrza\u0142, czyli miejsce, gdzie sta\u0142 zwierz w chwili przyj\u0119cia kuli.<\/p>\n

Nast\u0119pny znak to z\u0142om zestrza\u0142owy. Umieszczamy go w miejscu, w kt\u00f3rym sta\u0142 zwierz w chwili strza\u0142u. Jest on bardzo podobny do z\u0142omu stanowiskowego. Tworzy go wbita w ziemi\u0119 ga\u0142\u0105\u017a. Jest jednak nieco kr\u00f3tszy – mierzy ok. 30-40 cm. Z\u0142om zestrza\u0142owy jest te\u017c na d\u0142ugo\u015bci kr\u00f3tszej, ni\u017c stanowiskowy, okrzesany od do\u0142u z bocznych ga\u0142\u0105zek.<\/p>\n

Tu\u017c przy z\u0142omie zestrza\u0142owym k\u0142adziemy na ziemi z\u0142om g\u0142\u00f3wny. Tworzy go ga\u0142\u0105zka o d\u0142ugo\u015bci ok. 30. cm. Czubek z\u0142omu g\u0142\u00f3wnego, jak drogowskaz, pokazuje kierunek ucieczki zwierza po przyj\u0119ciu kuli z miejsca, w kt\u00f3rym sta\u0142a zwierzyna w chwili strza\u0142u.<\/p>\n

Nast\u0119pne znaki to tzw. z\u0142omy przewodnie. To „szeregowe drogowskazy”, uk\u0142adane na ca\u0142ej trasie uchodzenia zwierza. K\u0142adziemy je p\u0142asko na ziemi. S\u0105 bardzo podobne do z\u0142omu kierunkowego i g\u0142\u00f3wnego, ale nieco mniejsze. Musz\u0105 odwzorowywa\u0107 tras\u0119 przemieszczania si\u0119 postrza\u0142ka. Do ich po\u0142o\u017cenia sk\u0142ania\u0107 powinien \u015blad farby, tropy, zmiana kierunku tropienia, dokonana przez psa itp. Czubek z\u0142om\u00f3w przewodnich musi wskazywa\u0107 kierunek ucieczki postrza\u0142ka.<\/p>\n

Na ca\u0142ej trasie dochodzenia rannej sztuki – pocz\u0105wszy od zestrza\u0142u – mo\u017cemy napotka\u0107 \u015blady farby, \u015bcink\u0119, od\u0142amki ko\u015bci itp. Na tych – jak\u017ce wa\u017cnych w tropieniu – \u015bladach , by by\u0142y p\u00f3\u017aniej dostrze\u017cone i by uchroni\u0107 je przed zatarciem, k\u0142adziemy z\u0142omy postrza\u0142owe. Przypominaj\u0105 z\u0142omy przewodnie, ale s\u0105 od nich mniejsze. Poza tym, by dodatkowo odr\u00f3\u017cni\u0107 je od przewodnich, ga\u0142\u0105zki, pe\u0142ni\u0105ce rol\u0119 z\u0142om\u00f3w postrza\u0142owych, k\u0142adziemy wewn\u0119trzn\u0105 stron\u0105 do ziemi – w odr\u00f3\u017cnieniu od pozosta\u0142ych z\u0142om\u00f3w, le\u017c\u0105cych na ziemi, uk\u0142adanych stron\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 do g\u00f3ry. Je\u015bli decydujemy si\u0119 na os\u0142oni\u0119cie jakiego\u015b wa\u017cnego \u015bladu z\u0142omem postrza\u0142owym – mo\u017cna dodatkowo wyr\u00f3\u017cni\u0107 to miejsce u\u0142o\u017ceniem tu\u017c obok z\u0142omu przewodniego.<\/p>\n

Je\u015bli w trakcie dochodzenia postrza\u0142ka my\u015bliwy uzna, \u017ce nie potrafi dalej okre\u015bli\u0107 trasy, ani nawet kierunku, ucieczki rannego zwierza – uk\u0142ada na ziemi z\u0142om negatywny. Trzeba go po\u0142o\u017cy\u0107 w ostatnim punkcie \u015bwiadomego poszukiwania, czyli np. przy ostatniej farbie, lub innym ostatnim wiarygodnym \u015bladzie przej\u015bcia zwierzyny. Z\u0142om negatywny tworz\u0105 trzy krzy\u017cuj\u0105ce si\u0119 ga\u0142\u0119zie. Jedna, najd\u0142u\u017csza, wskazuje czubkiem przypuszczalny, domniemany kierunek ucieczki zwierza. Na niej, pod k\u0105tek prostym, k\u0142adzie si\u0119 dwie kr\u00f3tsze. Kr\u00f3tsze uk\u0142adamy na d\u0142u\u017cszej w ten spos\u00f3b, by czubek jednej skierowany by\u0142 w prawo, drugiej w lewo.<\/p>\n

Mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107 w czasie dochodzenia postrza\u0142ka, \u017ce g\u0119sty podszyt, lub inne niesprzyjaj\u0105ce warunki terenowe, powoduj\u0105, i\u017c z\u0142omy, uk\u0142adane na ziemi, s\u0105 trudne do dostrze\u017cenia po wznowieniu poszukiwania rannej sztuki. W\u00f3wczas potrzebny jest tzw. z\u0142om ostrzegawczy, zwany te\u017c z\u0142omem orientacyjnym. Jest to d\u0142uga i cienka witka, prawie w ca\u0142o\u015bci okrzesana z ga\u0142\u0105zek bocznych. Pozostawiamy na niej praktycznie tylko ga\u0142\u0105zki samego wierzcho\u0142ka. Uzyskany w ten spos\u00f3b d\u0142ugi i gi\u0119tki patyk, z fragmentem ga\u0142\u0105zek na czubku, zwijamy w pa\u0142\u0105k. Pa\u0142\u0105k zawieszamy na drzewie, lub krzaku, staraj\u0105c si\u0119, by wisia\u0142 na wysoko\u015bci oczu cz\u0142owieka, czyli ok. 170 cm nad ziemi\u0105. Zasad\u0105 jest to, by z\u0142om ostrzegawczy wiesza\u0107 idealnie nad z\u0142omami, le\u017c\u0105cymi na ziemi, np. przewodnimi, lub postrza\u0142owymi, albo te\u017c mo\u017cliwie blisko miejsc, na kt\u00f3rych z\u0142omy te le\u017c\u0105. Pozwoli to szybko odszuka\u0107 znaki trudne do dostrze\u017cenia na ziemi.<\/p>\n

Z\u0142omowanie kniei to bardzo stary my\u015bliwski system znak\u00f3w umownych. Dzi\u015b rzadko stosowany. Cz\u0119\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych my\u015bliwych znaczy tras\u0119 uchodzenia postrza\u0142ka kawa\u0142kami papierowych chusteczek, papierem toaletowym itp. Za\u015bmieca to kniej\u0119 i nie jest \u015bwiadectwem ani \u0142owieckiej wiedzy, ani szacunku dla tradycji.<\/p>\n

Trofea my\u015bliwskie<\/strong>
\nKult trofe\u00f3w my\u015bliwskich to zjawisko bardzo stare. My\u015bliwi w pradziejach przypisywali trofeom rol\u0119 mistyczn\u0105. Do dzi\u015b ta miara postrzegania niejadalnych zdobyczy \u0142owieckich, ale \u015bwiadcz\u0105cych o pot\u0119dze i pi\u0119knie zwierza, zachowa\u0142a si\u0119 w kulturach pierwotnych – u niekt\u00f3rych plemion Indian po\u0142udniowoameryka\u0144skich. U naszych przodk\u00f3w uro\u017cenie tura, czy naszyjnik z nied\u017awiedzich pazur\u00f3w, mia\u0142y broni\u0107 ich zdobywc\u0119 przed niebezpiecze\u0144stwami, oddaj\u0105c mu jak gdyby cz\u0119\u015b\u0107 odwagi i si\u0142y pokonanego zwierza. Chroni\u0142y tak\u017ce pierwotnego \u0142owc\u0119 przed atakiem innych przedstawicieli tego gatunku. Z czasem wygas\u0142a rola trofeum jako obiektu o mocy nadprzyrodzonej. Pozosta\u0142a natomiast jego kolejna funkcja- \u015bwiadectwo my\u015bliwskiej sprawno\u015bci zdobywcy trofeum. Zdobycie rog\u00f3w tura, k\u0142\u00f3w i pazur\u00f3w nied\u017awiedzia, czy or\u0119\u017ca wyj\u0105tkowo grubego dzika doskonale potwierdza\u0142o odwag\u0119, sprawno\u015b\u0107 i my\u015bliwskie umiej\u0119tno\u015bci \u0142owcy. W epoce broni palnej, w okresie, gdy polowanie by\u0142o ju\u017c zaj\u0119ciem mniej niebezpiecznym, trofeum by\u0142o jedynie pami\u0105tk\u0105 \u0142owieckich prze\u017cy\u0107 oraz \u015bwiadczy\u0142o o jako\u015bci zwierzyny w danym regionie. Wraz z rozwojem nauk przyrodniczych trofeum zacz\u0119\u0142o spe\u0142nia\u0107 kolejne zadanie : sta\u0142o si\u0119 obiektem bada\u0144, kt\u00f3rych wyniki – wraz z innymi danymi – oferuj\u0105 w miar\u0119 dok\u0142adne informacje o konkretnym osobniku, za\u015b w szerszym zakresie o konkretnej populacji.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie trofeum – w zale\u017cno\u015bci od wra\u017cliwo\u015bci \u0142owcy – mo\u017ce pe\u0142ni\u0107 wszystkie wymienione funkcje. Na pewno jest odzwierciedleniem jako\u015bci zwierzyny, zamieszkuj\u0105cej teren, z jakiego pochodzi, ale przede wszystkim jest trofeum, jak o nim pi\u0119knie napisano, …uroczym, czarodziejskim przedmiotem, najdro\u017cszym sercu my\u015bliwego wywo\u0142ywaczem wspomnie\u0144.<\/p>\n

Sprawy urz\u0119dowe, tak je okre\u015blmy, zwi\u0105zane z trofeami my\u015bliwskimi, czyli obowi\u0105zek ich poprawnej preparacji, wyceny, oceny, wystawiania itp. okre\u015blaj\u0105 precyzyjnie odr\u0119bne przepisy \u0142owieckie. Emocjonalny, duchowy stosunek my\u015bliwego do jego trofe\u00f3w jest spraw\u0105 indywidualn\u0105, nie obj\u0119t\u0105 przepisami. By\u0107 mo\u017ce dlatego \u015bwiadczy o faktycznym postrzeganiu \u0142owiectwa, zwierzyny, przyrody i naszej roli w przyrodzie.<\/p>\n

Nie mo\u017cna nikomu narzuci\u0107, co w sferze tak delikatnej uzna\u0107 nale\u017cy za dobre, co za niepotrzebne, a co naganne. To sprawy bardzo osobiste, wr\u0119cz intymne. Nie ma przepis\u00f3w prawnych, zabraniaj\u0105cych przechowywania medalowych byk\u00f3w w piwnicy, czy gara\u017cu. Nie ma te\u017c regulacji nie pozwalaj\u0105cych na kolekcjonowanie sk\u00f3r ka\u017cdego strzelonego warchlaka. Przyj\u0119te jednak jest, i\u017c ka\u017cde trofeum samca zwierzyny grubej powinno by\u0107 wyeksponowane. Je\u015bli nie ma ju\u017c miejsca w naszym domu – to w siedzibie ko\u0142a \u0142owieckiego, u toleruj\u0105cych \u0142owiectwo znajomych, czy cho\u0107by w szkolnym gabinecie przyrodniczym. \u017bycie, wyrwane z kniei, wymaga, by je uhonorowa\u0107. W dobrym tonie le\u017cy, by ka\u017cde trofeum by\u0142o opisane cho\u0107by najprostsz\u0105 inskrypcj\u0105 : data, \u0142owisko. S\u0105 my\u015bliwi, kt\u00f3rzy doskonale pami\u0119taj\u0105 gdzie, kiedy i w jakich okoliczno\u015bciach strzelili ka\u017cdego ze swoich np. 200. koz\u0142\u00f3w. Jednak ma\u0142a, mosi\u0119\u017cna tabliczka, a bywaj\u0105 i srebrne, to oznaka zwi\u0119kszonego szacunku dla trofeum. Z czasem oka\u017ce si\u0119, \u017ce i pami\u0119\u0107 bywa zawodna …<\/p>\n

To zupe\u0142nie naturalne, \u017ce bardziej kochamy medalowy or\u0119\u017c dziczy, ni\u017c malutkiego sarniego szpicaka. R\u00f3wnie naturalne jest to, \u017ce wi\u0119cej miejsca w sercu my\u015bliwego zajmuje letnia sk\u00f3ra lichego przelatka, ni\u017c kolejne, zupe\u0142nie niez\u0142e dzicze szable i fajki, skoro \u00f3w przelatek to nasz pierwszy w \u017cyciu prawdziwy dzik ! Nie ma tu oficjalnego porz\u0105dku, urz\u0119dowej gradacji. Jednak absolutnie ka\u017cde trofeum wymaga naszego szacunku, okazanego przez w\u0142a\u015bciwe wyeksponowanie, bo ka\u017cde trofeum jest pog\u0142osem my\u015bliwskiego \u015bwi\u0119ta, w kt\u00f3rym najwa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119 odegra\u0142a zwierzyna. Je\u015bli kto\u015b nie szanuje trofe\u00f3w – nie szanuje zwierzyny.<\/p>\n

Na przestrzeni dziej\u00f3w i w zale\u017cno\u015bci od lokalnych tradycji r\u00f3\u017cne zdobycze stanowi\u0142y trofeum konkretnego gatunku. Bardzo og\u00f3lnie mo\u017cna przyj\u0105\u0107, i\u017c trofeum podstawowych gatunk\u00f3w zwierzyny to :<\/p>\n

\u017bubr – uro\u017cenie, sk\u00f3ra, medalion
\n\u0141o\u015b – \u0142opaty lub badyle, sk\u00f3ra, medalion
\nJele\u0144 – wieniec, grandle, sk\u00f3ra, medalion
\nDaniel – \u0142opaty, sk\u00f3ra, medalion
\nSarna – parostki, sk\u00f3ra, medalion oraz sporadycznie, unikatowo grandle
\nDzik – or\u0119\u017c, sk\u00f3ra, medalion, p\u0119czek pi\u00f3r z chybu
\nMuflon – \u015blimy, sk\u00f3ra, medalion
\nWilk i ry\u015b – sk\u00f3ra i czaszka
\nBorsuk i lis – futro, czaszka, k\u0119sy, p\u0119czki w\u0142os\u00f3w czuciowych
\nKuna, tch\u00f3rz, jenot, norka – futro
\nG\u0142uszec – medalion z wachlarzem, ca\u0142y wypchany ptak, gastrolity
\nCietrzew – medalion z lir\u0105, ca\u0142y wypchany ptak, gastrolity
\nBa\u017cant – medalion z ogonem, ca\u0142y wypchany ptak
\nKaczki – pi\u00f3rka kaczora, ca\u0142y wypchany ptak
\nS\u0142onka – ostrolotki i br\u00f3dka, ca\u0142y wypchany ptak
\nBekasy, bataliony – ca\u0142y wypchany ptak<\/p>\n

Niekt\u00f3re trofea, np. grandle, k\u0119sy, p\u0119czki pi\u00f3r z chybu, s\u0105 surowcem do wyrobu my\u015bliwskiej bi\u017cuterii i ozd\u00f3b, przypinanych do kapeluszy. Bi\u017cuterii to nie dotyczy, ale my\u015bliwy, kt\u00f3ry nie chce si\u0119 stroi\u0107 w cudze pi\u00f3rka, do kapelusza przypina ozdoby wykonane wy\u0142\u0105cznie z trofe\u00f3w przez siebie zdobytych.<\/p>\n

Osobn\u0105 kwesti\u0105 jest rynek trofe\u00f3w. Sprezentowanie komu\u015b my\u015bliwskiego trofeum nie budzi negatywnych emocji. Przeciwnie, trudno oczekiwa\u0107 od my\u015bliwego cenniejszego daru, ni\u017c jego w\u0142asne trofeum. Jednak kupczenie trofeami, pomijaj\u0105c sytuacj\u0119, gdy sprzedaj\u0105cy jest w skrajnej n\u0119dzy, to proceder moralnie naganny. To przeliczanie na z\u0142ot\u00f3wki niewymiernych rozkoszy \u0142owiectwa i wyzbywanie si\u0119 w\u0142asnych wspomnie\u0144. Nie przystoi r\u00f3wnie\u017c my\u015bliwemu kupowanie trofe\u00f3w. Niestety, coraz cz\u0119\u015bciej \u0142owieccy nowicjusze-nuworysze, wraz z pierwsz\u0105 paczk\u0105 naboi, kupuj\u0105 sobie bogate kolekcje trofe\u00f3w do nowo otwartych „my\u015bliwskich” gabinet\u00f3w. \u0141owieckiego miru, kariery my\u015bliwskiej – a tych wyznacznikiem s\u0105 r\u00f3wnie\u017c trofea – kupi\u0107 si\u0119 nie da. Pi\u0119kne kobiety uwodzi si\u0119 i zdobywa – ale mo\u017cna te\u017c je kupi\u0107 w agencjach towarzyskich …<\/p>\n

J\u0119zyk \u0142owiecki<\/strong>
\nMy\u015bliwi, jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 grup wykonuj\u0105cych jakie\u015b \u015bci\u015ble okre\u015blone zaj\u0119cie – w tym przypadku polowanie – pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 w\u0142asn\u0105 mow\u0105. Z naukowego punktu widzenia nie jest j\u0119zyk, lecz raczej gwara \u015brodowiskowa.<\/p>\n

Jakie by\u0142y jej pocz\u0105tki ? Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce tysi\u0105ce lat temu, kiedy polowanie by\u0142o zwyczajn\u0105, powszechn\u0105 i og\u00f3lnie dost\u0119pn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u017cycia, j\u0119zyk \u0142owiecki jako taki nie istnia\u0142. Do opisania \u0142ow\u00f3w prawdopodobnie u\u017cywano s\u0142\u00f3w i zwrot\u00f3w j\u0119zyka powszechnego. Gwara \u0142owiecka zaczyna si\u0119 wyodr\u0119bnia\u0107 z j\u0119zykowej powszechno\u015bci wraz ze zmniejszaniem si\u0119 u\u017cytkowej roli polowania w \u017cyciu cz\u0142owieka. Pocz\u0105tek j\u0119zyka \u0142owieckiego to chwila, w kt\u00f3rej zanika znaczenie polowania jako sposobu na zdobycia mi\u0119sa i sk\u00f3r, za\u015b \u0142owy zaczynaj\u0105 jawi\u0107 si\u0119 jako pasja, czy rozrywka. Przyczynkiem wytworzenia si\u0119 gwary \u0142owieckiej by\u0142o te\u017c z pewno\u015bci\u0105 pojawienie si\u0119, w pewnym momencie rozwoju cz\u0142owieka, \u0142owiectwa jako konkretnej profesji. Im bardziej polowanie wychodzi\u0142o z kr\u0119gu zaj\u0119\u0107 powszechnych, og\u00f3lnie dost\u0119pnych, im bardziej stawa\u0142o si\u0119 elitarne – tym wyra\u017aniej rysowa\u0142y si\u0119 zr\u0119by \u015brodowiskowej gwary my\u015bliwych.<\/p>\n

Realizowano w tym dwie g\u0142\u00f3wne potrzeby : ch\u0119\u0107 zachowania tylko dla wtajemniczonych pewnych termin\u00f3w i znacze\u0144, zasada, by j\u0119zyk ten celowo nie by\u0142 zrozumia\u0142y dla niemy\u015bliwych, oraz – w p\u00f3\u017aniejszym okresie tworzenia si\u0119 j\u0119zyka \u0142owieckiego – ch\u0119\u0107 wyr\u00f3\u017cnienia si\u0119 spo\u015br\u00f3d innych grup, potrzeba posiadania oryginalnych atrybut\u00f3w przynale\u017cno\u015bci do konkretnej grupy \u015brodowiskowej, z czasem – tradycja.<\/p>\n

Na naszych ziemiach ju\u017c pod koniec \u015bredniowiecza mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o wytworzeniu si\u0119 specjalistycznej gwary \u015brodowiskowej, popularnie nazywanej dzi\u015b j\u0119zykiem \u0142owieckim.<\/p>\n

J\u0119zyk \u0142owiecki jest stary, jak \u0142owiectwo. Znajdujemy w nim wiele termin\u00f3w z czas\u00f3w pras\u0142owia\u0144skich, elementy staropolszczyzny. S\u0142owa i zwroty, kt\u00f3re – pr\u00f3cz j\u0119zyka \u0142owieckiego – wyszuka\u0107 dzi\u015b mo\u017cna w regionalnych gwarach ludowych. Mn\u00f3stwo w nim zapo\u017cycze\u0144 z j\u0119zyk\u00f3w s\u0105siednich, g\u0142\u00f3wnie germanizm\u00f3w i rusycyzm\u00f3w. S\u0105 nawet s\u0142owa tureckie ! Na przestrzeni wiek\u00f3w j\u0119zyk \u0142owiecki ci\u0105gle si\u0119 zmienia. Odnotowuje w swej terminologii nowe metody polowa\u0144, nowe rodzaje broni itp. Cz\u0119\u015b\u0107 okre\u015ble\u0144 umiera, wraz z sytuacjami, dla opisania kt\u00f3rych powo\u0142ano je do \u017cycia. Zatem jest to j\u0119zyk \u017cywy, czyli aktywnie reaguj\u0105cy na zmieniaj\u0105c\u0105 si\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107, przyswajaj\u0105cy nowe s\u0142owa, zezwalaj\u0105cy innym, ju\u017c niepotrzebnym, na naturaln\u0105 \u015bmier\u0107. Przyk\u0142ad ? Najprawdopodobniej zniknie z j\u0119zyka \u0142owieckiego termin „uro\u017cenie”, czyli rogi tura i \u017cubra. Pow\u00f3d jest oczywisty: tury wygin\u0119\u0142y przed wiekami, za\u015b \u017cubry ju\u017c nie s\u0105 i chyba ju\u017c nie b\u0119d\u0105 gatunkiem \u0142ownym. Natomiast wesz\u0142o do gwary \u0142owieckiej s\u0142owo „goreteksy”, czyli odzie\u017c my\u015bliwska, wykonana z odpornej na wod\u0119 i wiatr tkaniny, przy produkcji kt\u00f3rej zastosowano wr\u0119cz kosmiczne technologie.<\/p>\n

J\u0119zyk \u0142owiecki od czas\u00f3w najdawniejszych, a\u017c do dzi\u015b, towarzyszy my\u015bliwym. Historyczny walor sprawia, \u017ce jest on – wraz z j\u0119zykiem literackim – kulturowym dobrem narodowym. Z tego powodu wymaga ochrony, czyli tego, by wsp\u00f3\u0142cze\u015bni my\u015bliwi biegle si\u0119 nim pos\u0142ugiwali i nie zast\u0119powali tradycyjnych termin\u00f3w \u0142owieckich ich odpowiednikami, zaczerpni\u0119tymi z j\u0119zyka literackiego.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie j\u0119zyk \u0142owiecki nie s\u0142u\u017cy ju\u017c temu, by osoba niewtajemniczona, niemy\u015bliwy, nie pozna\u0142a tajemnic \u0142owiectwa. Wzros\u0142a natomiast jego rola jako elementu rozpoznawczego braci \u0142owieckiej. Gwara konsoliduje my\u015bliwych, jest wa\u017cnym elementem my\u015bliwskiej tradycji i obyczajowo\u015bci. Nie zmala\u0142a przy tym ani o jot\u0119 informacyjna funkcja j\u0119zyka \u0142owieckiego. „Trzeszcze” to s\u0142owo r\u00f3wnie precyzyjne, ale brzmi\u0105ce kr\u00f3cej, ni\u017c „oczy zaj\u0105ca”. Po co \u0142ama\u0107 sobie j\u0119zyk i traci\u0107 czas na „\u015bwie\u017cy opad \u015bniegu”, gdy wystarczy kr\u00f3tkie, my\u015bliwskie „ponowa” ?<\/p>\n

Przy pos\u0142ugiwaniu si\u0119 j\u0119zykiem \u0142owieckim spory budzi niekiedy to, czy ma to by\u0107 polski j\u0119zyk \u0142owiecki, czy, po prostu, j\u0119zyk \u0142owiecki. Zilustrujmy problem przyk\u0142adem : co jest poprawne, „tr\u00f3jlufka”, czy germanizm „dryling” ? Z pewno\u015bci\u0105 niemiecki dryling trwalej i powszechniej zaistnia\u0142 w polskiej terminologii \u0142owieckiej, ni\u017c jego polski odpowiednik. Z drugiej jednak strony poprawniejszy b\u0119dzie polski „przesmyk” od niemieckiego „weksla”. O wszystkim decydowa\u0107 powinna zasada powszechno\u015bci u\u017cycia i, po cz\u0119\u015bci, historycznego pierwsze\u0144stwa.<\/p>\n

Nale\u017cy poznawa\u0107 j\u0119zyk \u0142owiecki i bez skr\u0119powania pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 nim w towarzystwie my\u015bliwych. Nawet je\u015bli byliby\u015bmy jedynymi, kt\u00f3rzy swobodnie w tym j\u0119zyku m\u00f3wi\u0105. To pok\u0142on w stron\u0119 naszych my\u015bliwskich przodk\u00f3w, naszych tradycji \u0142owieckich. To oznaka wiedzy \u0142owieckiej i demonstracja dobrowolnej przynale\u017cno\u015bci do poluj\u0105cej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. Rynek ksi\u0119garski oferuje przynajmniej kilka – lepszych i gorszych – s\u0142ownik\u00f3w gwary my\u015bliwskiej. Po prostu nie wypada, jest w z\u0142ym tonie, by my\u015bliwy nie zna\u0142 j\u0119zyka \u0142owieckiego.<\/p>\n

Zabobony i przes\u0105dy my\u015bliwskie<\/strong>
\nZabobony, przes\u0105dy i \u0142owieckie wr\u00f3\u017cby to obszerna cz\u0119\u015b\u0107 my\u015bliwskiej obyczajowo\u015bci. Om\u00f3wienie wszystkich, wyja\u015bnienie przyczyn i dowiedzenie skutk\u00f3w, czy cho\u0107by wymienienie ich z nazwy przekracza ramy tej broszury. Oto kilka elementarnych prawd \u0142owieckich, kt\u00f3re przyj\u0105\u0107 trzeba jak dogmat.<\/p>\n

My\u015bliwy nie poluje w Bo\u017ce Narodzenie i Niedziel\u0119 Wielkanocn\u0105. W dniu polowania z \u0142\u00f3\u017cka wsta\u0107 nale\u017cy praw\u0105 nog\u0105. Za\u0142o\u017cenie my\u015bliwskiej odzie\u017cy na lew\u0105 stron\u0119 to fatalna wr\u00f3\u017cba na reszt\u0119 dnia. Je\u015bli na schodach dobrze wychowany s\u0105siad, absolutnie w dobrej wierze, powinszuje \u0142owcy „Udanych \u0142ow\u00f3w”, czy „Dobrego polowanka” – od razu mo\u017cna wraca\u0107 do \u0142\u00f3\u017cka. To chyba najgorsza wr\u00f3\u017cba. My\u015bliwemu \u017cyczy si\u0119 by mu B\u00f3r darzy\u0142. Pr\u00f3g domu przekracza\u0107 nale\u017cy praw\u0105 nog\u0105. Je\u015bli szcz\u0119\u015bliwie wydostaniemy si\u0119 jednak na ulic\u0119 to nie wolno odwraca\u0107 g\u0142owy i spogl\u0105da\u0107 w stron\u0119 domu, cho\u0107by \u017cona w oknie macha\u0142a nam chusteczk\u0105. Je\u015bli my\u015bliwy, wychodz\u0105c na \u0142owy, czego\u015b zapomni – niewa\u017cne, czy b\u0119dzie to drugie \u015bniadanie, czy strzelba – nie wolno wraca\u0107. Bardziej si\u0119 op\u0142aci po\u017cyczenie broni od kt\u00f3rego\u015b z nie poluj\u0105cych tego dnia koleg\u00f3w. Napotkanie w drodze do \u0142owiska starej kobiety, lub – co gorsza – zakonnicy wr\u00f3\u017cy jak najgorzej. Podobnie widok pustych naczy\u0144 na wod\u0119 – wiader, konewek itp. I przeciwnie, m\u0142oda panna z wiadrem pe\u0142nym wody to zapowied\u017a sukcesu ( Podobno na trasie przejazdu znamienitego my\u015bliwego, prezydenta Mo\u015bcickiego, z Warszawy do Bia\u0142owie\u017cy ustawiano m\u0142ode w\u0142o\u015bcianki z pe\u0142nymi wiadrami. Za trosk\u0119 o my\u015bliwskie szcz\u0119\u015bcie G\u0142owy Pa\u0144stwa ka\u017cda otrzymywa\u0142a drobn\u0105 kwot\u0119 z pa\u0144stwowej kasy). Dobrze jest, w dniu rozpocz\u0119cia sezonu, pu\u015bci\u0107 bez strza\u0142u pierwszego zwierza danego gatunku. Pomy\u015bln\u0105 wr\u00f3\u017cb\u0119 wzmacnia dodatkowo uchylenie kapelusza na widok np. pierwszego w sezonie szaraka.<\/p>\n

Wiele mo\u017cna wyczyta\u0107 z zachowania my\u015bliwskiego psa. Trzeba pilnie obserwowa\u0107, jak zwierz robi kupk\u0119. Je\u015bli ogonem w stron\u0119 my\u015bliwego, czyli „na torb\u0119” – szanse rosn\u0105. Jednak gdy rzecz si\u0119 dzieje „twarz\u0105 w twarz”, czyli „na puste pole”, korzystniej b\u0119dzie spr\u00f3bowa\u0107 szcz\u0119\u015bcia w Lotto.<\/p>\n

Je\u015bli, mimo takich niebezpiecze\u0144stw fart nas nie opu\u015bci i strzelimy grubego zwierza – do patroszenia nie wolno zawija\u0107 r\u0119kaw\u00f3w koszuli. To odr\u00f3\u017cnia my\u015bliwego od rze\u017anika, z ca\u0142ym szacunkiem dla tej po\u017cytecznej profesji, oraz zapowiada niedaleki kolejny sukces. Z czasem troska o niepowalanie farb\u0105 odzie\u017cy sprawi, \u017ce patroszy\u0107 b\u0119dziemy perfekcyjnie nawet w zimowej kurcie. Ale, przyzna\u0107 to trzeba otwarcie, na pocz\u0105tku ho\u0142dowanie temu zwyczajowi wywo\u0142uje protest naszych kobiet.<\/p>\n

Skoro o kobietach. Maj\u0105 du\u017cy wp\u0142yw na pomy\u015blno\u015b\u0107 \u0142ow\u00f3w. Czasem zbawienny, a czasem odwrotnie… Nie wolno, i to pod \u017cadnym pozorem, pozwala\u0107 na to, by kobieta dotkn\u0119\u0142a naszej broni. Dowiedziono przy tym z\u0142ych skutk\u00f3w blisko\u015bci kobiecej garderoby w pobli\u017cu strzelby, czy sztucera. Niedbale rzucona cz\u0119\u015b\u0107 niewie\u015bciego odzienia, nawet najdelikatniejsza, gdy upadnie w pobli\u017cu r\u00f3wnie niedbale pozostawionej strzelby – a \u017cycie zna takie przypadki – mo\u017ce bro\u0144 zauroczy\u0107. Odczynienie strzelby to proces trudny i d\u0142ugotrwa\u0142y.<\/p>\n

Obszerniejszego om\u00f3wienia wymaga zwyczaj chwytania damskiego kolana przed wyruszeniem na \u0142owy. A to dlatego, \u017ce jest to zwyczaj bardzo powszechny, za\u015b jego korzenie ma\u0142o znane. Tkwi\u0105 one w pradziejach. W czasach, gdy polowanie na grubego zwierza by\u0142o zaj\u0119ciem \u015bmiertelnie niebezpiecznym. Pradawni \u0142owcy do takiej wyprawy przygotowywali si\u0119 bardzo starannie. By rankiem by\u0107 w jak najlepszej formie noc sp\u0119dzali wstrzemi\u0119\u017aliwie. Bez kobiet. Z drugiej jednak strony, by podnie\u015b\u0107 poziom adrenaliny, niezb\u0119dnej na niebezpiecznych \u0142owach, a przy tym ci\u0105gle mie\u0107 w pami\u0119ci rozkosze, jakie czekaj\u0105 gdy polowanie uda si\u0119 prze\u017cy\u0107 – my\u015bliwski przodek przed wyj\u015bciem na \u0142owy swoje kobiety ogl\u0105da\u0142, a nawet je dotyka\u0142. Strategia ta przetrwa\u0142a do naszych czas\u00f3w w formie pog\u0142askania damskiego kolanka przed wyruszeniem na \u0142\u00f3w.<\/p>\n

Ze zwyczajem tym wi\u0105\u017ce si\u0119 zasada „Im grubszy zwierz, tym wy\u017cej bierz”. Chodzi o to, \u017ce – w zale\u017cno\u015bci od gatunku zwierzyny, na kt\u00f3ry chce si\u0119 zapolowa\u0107, a precyzyjnie w zale\u017cno\u015bci od tego, jak srogie niebezpiecze\u0144stwo \u00f3w zwierz mo\u017ce sprowadzi\u0107 na my\u015bliwego – dam\u0119 chwyta\u0107 trzeba, w my\u015bl przytoczonej zasady, za w\u0142a\u015bciw\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 cia\u0142a. I tak : na przepi\u00f3rki i kuropatwy wystarczy\u0142 ma\u0142y palec. Zaj\u0105c wymaga\u0142 ju\u017c ca\u0142ej stopy. Gdy my\u015bliwy szed\u0142 na lisa – chwyta\u0142 za kolano. Jele\u0144, a tym bardziej \u0142o\u015b, domaga\u0142 si\u0119 dotkni\u0119cia uda. O przygotowaniach do polowania na \u017cubry, tury i nied\u017awiedzie stare podr\u0119czniki \u0142owiectwa wstydliwie milcz\u0105 …<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tradycje i zwyczaje my\u015bliwskie – rzecz \u015bwi\u0119ta \u017ar\u00f3d\u0142o – www.\u0142owiecki.pl Tradycja – rzecz \u015bwi\u0119ta. To nasze korzenie, szacunek dla przodk\u00f3w i ich dokona\u0144, kopalnia historycznej wiedzy i \u015bwiadectwo kulturowej wra\u017cliwo\u015bci. Piel\u0119gnowanie wytworzonych przez wieki obrz\u0119d\u00f3w, tradycji, obyczaj\u00f3w i zwyczaj\u00f3w \u0142owieckich to dow\u00f3d, \u017ce polowanie – tysi\u0105c lat temu i dzi\u015b – to wi\u0119cej, ni\u017c zdobywanie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":1888,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"class_list":["post-1899","page","type-page","status-publish","hentry"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t