Wyst\u0119powanie zwierz\u0105t \u0142ownych w \u0142owiskach polnych i le\u015bnych naszego kraju uwarunkowane jest wieloma naturalnymi i antropogenicznymi czynnikami \u015brodowiskowymi, kt\u00f3re mog\u0105 sprzyja\u0107 jej rozwojowi b\u0105d\u017a ten rozw\u00f3j znacznie ogranicza\u0107. Na uk\u0142ad warunk\u00f3w \u017cyciowych zwierz\u0105t \u0142ownych szczeg\u00f3lny wp\u0142yw wywiera dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcza i hodowlana cz\u0142owieka. Stosuj\u0105c uci\u0105\u017cliwe dla \u015brodowiska przyrodniczego technologie przemys\u0142owe oraz upraszczaj\u0105c struktur\u0119 przestrzenn\u0105 teren\u00f3w bagiennych, p\u00f3l uprawnych i ujednolicaj\u0105c sk\u0142ad gatunkowy las\u00f3w, cz\u0142owiek nie tylko zaburzy\u0142 funkcjonowanie ekosystem\u00f3w wodnych i l\u0105dowych i obni\u017cy\u0142 ich naturaln\u0105 produktywno\u015b\u0107, lecz tak\u017ce niekorzystnie zmieni\u0142, a w niekt\u00f3rych przypadkach nawet i zupe\u0142nie zniszczy\u0142 \u015brodowisko bytowania wielu gatunk\u00f3w dziko \u017cyj\u0105cych zwierz\u0105t. W wyniku tych nie w pe\u0142ni przemy\u015blanych dzia\u0142a\u0144, cz\u0119sto ekologicznie nie uzasadnionych, zmierzaj\u0105cych do pe\u0142nego podporz\u0105dkowania przyrody i kszta\u0142towania jej wed\u0142ug w\u0142asnych wymy\u015blonych wzor\u00f3w, na znacznych obszarach powsta\u0142y rozleg\u0142e i przyrodniczo zubo\u017cone przestrzenie rolnicze i le\u015bne, o charakterze pusty\u0144 ekologicznych, nie zaspokajaj\u0105ce podstawowych potrzeb pokarmowych i os\u0142onowych zwierz\u0105t.<\/p>\n
Dewastacji \u015brodowiska przyrodniczego \u0142owisk polnych i le\u015bnych towarzyszy zazwyczaj spadek pog\u0142owia zwierz\u0105t \u0142ownych i do\u015b\u0107 powszechnie ju\u017c obserwowane zanikanie gatunk\u00f3w do niedawna jeszcze licznie wyst\u0119puj\u0105cych. Z drugiej natomiast strony nasili\u0142y si\u0119 te\u017c, i to na znaczn\u0105 ju\u017c skal\u0119, sytuacje konfliktowe na polach uprawnych i niekt\u00f3rych obszarach le\u015bnych, wywo\u0142ane zaburzeniem r\u00f3wnowagi mi\u0119dzy naturaln\u0105 pojemno\u015bci\u0105 wy\u017cywieniow\u0105 ekosystem\u00f3w a liczb\u0105 bytuj\u0105cych w nich zwierz\u0105t. Niekorzystny okaza\u0142 si\u0119 tu zw\u0142aszcza nadmierny i jednostronny rozw\u00f3j du\u017cych ro\u015blino\u017cerc\u00f3w, zw\u0142aszcza jeleniowatych, wyrz\u0105dzaj\u0105cych powa\u017cne szkody w prawach rolnych i w drzewostanach m\u0142odszych klas wieku. Ukszta\u0142towany przez cz\u0142owieka uk\u0142ad warunk\u00f3w \u015brodowiskowych pozwala zazwyczaj egzystowa\u0107 grupie zwierz\u0105t, dla zdecydowanej natomiast wi\u0119kszo\u015bci gatunk\u00f3w \u0142ownych, a P\u0142aszcza zaliczanych do tzw. zwierzyny drobnej, wyr\u00f3wnane i zdewastowane Przyrodniczo ekosystemy okaza\u0142y si\u0119 istotn\u0105 barier\u0105 w ich naturalnym rozwoju, czynnik\u00f3w ograniczaj\u0105cych b\u0105d\u017a uniemo\u017cliwiaj\u0105cych bytowanie zwierz\u0105t jest wiele. Maj\u0105 one r\u00f3\u017cny charakter i mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 bezpo\u015brednio b\u0105d\u017a po\u015brednio na organizmy zwierz\u0105t \u0142ownych, wywo\u0142uj\u0105c okre\u015blone skutki w ich rozwoju. Pozwala bowiem nie tylko lepiej zrozumie\u0107 malej\u0105ce powi\u0105zania i zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy \u015brodowiskiem przyrodniczym, w kt\u00f3rym zwierz\u0119ta bytuj\u0105, a ich rozwojem, lecz tak\u017ce skuteczniej przeciwdzia\u0142a\u0107 post\u0119puj\u0105cej degradacji \u0142owisk oraz racjonalniej u\u017cytkowa\u0107 i chroni\u0107 populacje zwierz\u0105t zagro\u017conych.<\/p>\n
Ramy tego rozdzia\u0142u nie pozwalaj\u0105 na pe\u0142n\u0105 charakterystyk\u0119 wszystkich czynnik\u00f3w negatywnie oddzia\u0142ywaj\u0105cych na zwierz\u0119ta \u0142owne, a tak\u017ce i na pe\u0142ne przedstawienie mo\u017cliwo\u015bci skutecznego przeciwdzia\u0142ania ich ujemnym skutkom. Z tego te\u017c wzgl\u0119du ograniczono si\u0119 do zasygnalizowania najwa\u017cniejszych i najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105cych zagro\u017ce\u0144. Uwzgl\u0119dniono przy tym zar\u00f3wno oddzia\u0142ywanie czynnik\u00f3w naturalnych, np. pogodowych, jak i antropogenicznych. Przez te ostatnie nale\u017cy tu rozumie\u0107 og\u00f3\u0142 czynnik\u00f3w \u015brodowiskowych powsta\u0142ych w wyniku niew\u0142a\u015bciwego zagospodarowania i u\u017cytkowania ekosystem\u00f3w przez cz\u0142owieka. Tego typu przekszta\u0142cenia z regu\u0142y oddzia\u0142uj\u0105 negatywnie na zwierz\u0119ta i nie sprzyjaj\u0105 ich rozwojowi.<\/p>\n
Czynniki naturalne.<\/b> Do czynnik\u00f3w naturalnych, ograniczaj\u0105cych lub drastycznie redukuj\u0105cych pog\u0142owie zwierz\u0105t \u0142ownych, nale\u017c\u0105 g\u0142\u00f3wnie warunki pogodowe: mro\u017ane zimy, d\u0142ugotrwa\u0142e opady oraz cyklicznie powtarzaj\u0105ce si\u0119 w okresach letnich susze. Zim\u0105 szczeg\u00f3lnie niebezpieczne dla zwierz\u0105t s\u0105 niskie temperatury oraz gruba pokrywa \u015bnie\u017cna ze zlodowacia\u0142\u0105 warstw\u0105 utrudniaj\u0105c\u0105 zwierz\u0119tom poruszanie si\u0119, dost\u0119p do naturalnego \u017ceru i kalecz\u0105ca ich nogi. W takich warunkach pogodowych niezb\u0119dne jest w\u0142a\u015bciwie zorganizowane dokarmianie, polegaj\u0105ce na wyk\u0142adaniu pe\u0142nowarto\u015bciowej karmy do specjalnie w tym celu pobudowanych i w\u0142a\u015bciwie zlokalizowanych urz\u0105dze\u0144 – pa\u015bnik\u00f3w – oraz ods\u0142anianie zimozielonych p\u0119d\u00f3w ro\u015blin. W lasach b\u0119d\u0105 to p\u0119dy krzewinek wrzosu, bor\u00f3wki brusznicy i bor\u00f3wki czernicy, natomiast na polach oziminy. Inn\u0105 skuteczn\u0105 metod\u0105 ochrony zwierz\u0105t, mo\u017cliw\u0105 do zastosowania, jest ich od\u0142\u00f3w i okresowe przetrzymanie. Tak\u0105 form\u0119 ochrony mo\u017cna np. z powodzeniem stosowa\u0107 w wypad ku kuropatw. Znosz\u0105 one bardzo dobrze kr\u00f3tki okres niewoli i s\u0105 w dobrej kondycji fizycznej. \u017beby ptaki nie rozbija\u0142y si\u0119 o \u015bciany woliery, musi by\u0107 ona niska.
\nCzynnikiem ograniczaj\u0105cym rozw\u00f3j niekt\u00f3rych gatunk\u00f3w s\u0105 te\u017c d\u0142ugotrwa\u0142e i intensywne, czasem ulewne deszcze. Wyrz\u0105dzaj\u0105 one sporo szk\u00f3d, zw\u0142aszcza w l\u0119gach ptak\u00f3w zak\u0142adaj\u0105cych gniazda na powierzchni gruntu. Wiele z nich ulega wtedy podtopieniu czy nawet ca\u0142kowitemu zalaniu. Intensywne i d\u0142ugotrwa\u0142e opady nie sprzyjaj\u0105 te\u017c rozwojowi piskl\u0105t. Na ten niekorzystnie oddzia\u0142ywaj\u0105cy czynnik nie mamy, niestety, \u017cadnego wp\u0142ywu, nie jeste\u015bmy tak\u017ce w stanie przeciwdzia\u0142a\u0107 jego ujemnym skutkom. Niekorzystne dla zwierz\u0105t s\u0105 te\u017c d\u0142ugotrwa\u0142e susze, w czas kt\u00f3rych wysychaj\u0105 naturalne wodopoje i tak wa\u017cne dla niekt\u00f3rych gatunk\u00f3w (dzik jele\u0144) babrzyska s\u0142u\u017c\u0105ce do k\u0105pieli b\u0142otnych. W takich sytuacjach niezb\u0119dne jest pog\u0142\u0119bienie wysychaj\u0105cych wodopoj\u00f3w naturalnych lub budowanie sztucznych. Zar\u00f3wno wodopoje, jak i babrzyska powinny by\u0107 sta\u0142ym sk\u0142adnikiem \u0142owisk le\u015bnych nale\u017cy bezwzgl\u0119dnie je chroni\u0107 i nie dopuszcza\u0107 do ich osuszania.<\/p>\n
Oddzia\u0142ywanie cz\u0142owieka.<\/b> Znacznie wi\u0119cej szk\u00f3d wyrz\u0105dza cz\u0142owiek sw\u0105 codzienn\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 na polach uprawnych i w lasach. Ma ona r\u00f3\u017cny charakter i z regu\u0142y nie sprzyja rozwojowi zwierz\u0105t, ogranicza ich liczebno\u015b\u0107, a w niekt\u00f3rych sytuacjach powoduje wygini\u0119cie ca\u0142ych populacji. Do czynnik\u00f3w szczeg\u00f3lnie niebezpiecznych, oddzia\u0142ywaj\u0105cych bezpo\u015brednio na organizmy zwierz\u0105t, zaliczy\u0107 mo\u017cna po\u017cary le\u015bne, trasy komunikacyjne, maszyny rolnicze, chemiczne \u015brodki ochrony ro\u015blin, wa\u0142\u0119saj\u0105ce si\u0119 psy i zdzicza\u0142e koty oraz k\u0142usuj\u0105cego, tak\u017ce i w czasach ochronnych, cz\u0142owieka. Poniewa\u017c zagro\u017cenia te s\u0105 najcz\u0119\u015bciej ostrzegane i sygnalizowane, spr\u00f3bujmy kr\u00f3tko je scharakteryzowa\u0107 i przedstawi\u0107.
\nBardzo du\u017co zwierz\u0105t – zar\u00f3wno m\u0142odych, jak i doros\u0142ych – ginie na szlakach komunikacyjnych przecinaj\u0105cych si\u0119 z trasami ich migracji dobowych i okresowych. Szczeg\u00f3lne zagro\u017cenie stwarza przemieszczanie ssak\u00f3w kopytnych takich gatunk\u00f3w, jak \u0142o\u015b, jele\u0144, dzik czy sarna. Zwierz\u0119ta te nie tylko gin\u0105, lecz tak\u017ce s\u0105 sprawcami gro\u017anych w skutkach wypadk\u00f3w drogowych. Cz\u0119sto bowiem w wyniku zderze\u0144 z przeje\u017cd\u017caj\u0105cymi pojazdami ranni zostaj\u0105 tak\u017ce ludzie. Niewiele si\u0119 jednak robi, by problem ten w\u0142a\u015bciwie rozwi\u0105za\u0107. Przy projektowaniu nowych tras komunikacyjnych i modernizowaniu istniej\u0105cych zwierz\u0119ta, jako naturalny i ci\u0105gle przemieszczaj\u0105cy si\u0119 sk\u0142adnik ekosystem\u00f3w, nie s\u0105 z regu\u0142y brane pod uwag\u0119. Nie buduje si\u0119 wi\u0119c dr\u00f3g z wiaduktami i przepustami, umo\u017cliwiaj\u0105cymi bezkolizyjne przemieszczanie si\u0119 du\u017cych i ma\u0142ych ssak\u00f3w \u0142ownych, nie instaluje lusterek odblaskowych sygnalizuj\u0105cych zwierzynie nadje\u017cd\u017caj\u0105ce noc\u0105 pojazdy, nie grodzi poboczy dr\u00f3g. Jedyn\u0105 czynno\u015bci\u0105 jest ustawianie znaku drogowego z namalowan\u0105 sylwetk\u0105 jelenia sygnalizuj\u0105cego przemieszczaj\u0105ce si\u0119 zwierz\u0119ta le\u015bne. Jest to stanowczo za ma\u0142o jak na rang\u0119 tego problemu. Zapobiec stratom mo\u017cna tu tylko poprzez odpowiednie rozwi\u0105zania techniczne. Zadaniem my\u015bliwych powinno by\u0107 natomiast sygnalizowanie drogowcom i kompetentnym urz\u0119dom odcink\u00f3w dr\u00f3g najbardziej niebezpiecznych, gdzie ginie najwi\u0119cej zwierz\u0105t i dochodzi do gro\u017anych w skutkach wypadk\u00f3w. Problem wydaje si\u0119 by\u0107 bardzo wa\u017cny w zwi\u0105zku z projektowan\u0105 budow\u0105 sieci autostrad. Nale\u017cy tak\u017ce podejmowa\u0107 pr\u00f3by, wsz\u0119dzie tam, gdzie jest to oczywi\u015bcie mo\u017cliwe, takiej przebudowy ci\u0105g\u00f3w ekologicznych, by zwierz\u0119ta zmieni\u0142y trasy swych w\u0119dr\u00f3wek.
\nZnacznym zagro\u017ceniem s\u0105 te\u017c maszyny rolnicze. Szczeg\u00f3lnie du\u017co zwierz\u0105t ginie w okresie pierwszych sianokos\u00f3w. Najcz\u0119\u015bciej zabijane s\u0105 bezbronne oseski zaj\u0119cze i sarnie, ratuj\u0105ce si\u0119 przed niebezpiecze\u0144stwem przywarowaniem do gruntu i le\u017ceniem w bezruchu. W trakcie koszenia zacinane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c samice kurak\u00f3w polnych, zw\u0142aszcza kuropatw i ba\u017cant\u00f3w, zak\u0142adaj\u0105cych gniazda w lucernie, koniczynie i w trawach. R\u00f3wnie\u017c i one nie chc\u0105c zdradzi\u0107 miejsca po\u0142o\u017cenia gniazda, siedz\u0105 w nim do ostatniej chwili i gin\u0105 pod no\u017cami kosiarek. Zapobiec zabijaniu tych zwierz\u0105t mo\u017cna tu tylko poprzez instalowanie odpowiednio skonstruowanych wyp\u0142aszaczy, zbudowanych z k\u0105townika i zaczepionych do niego kilku \u0142a\u0144cuch\u00f3w. \u0141a\u0144cuchy powinny by\u0107 tak zamocowane, by ich koniec by\u0142 ci\u0105gni\u0119ty po pasie ro\u015blin Przewidzianym w nast\u0119pnej kolejno\u015bci do koszenia. Na niewielki nacisk mechaniczny, wywo\u0142any ich ci\u0119\u017carem, zwierz\u0119ta na og\u00f3\u0142 reaguj\u0105, podnosz\u0105 si\u0119 i uciekaj\u0105. Z gniazd podrywaj\u0105 si\u0119 te\u017c wysiaduj\u0105ce w nich p taki, sygnalizuj\u0105c tym samym miejsce ich zlokalizowania. Dostrze\u017cone w trakcie koszenia zwierz\u0119ta powinny by\u0107 przeniesione w bezpieczne, nie zagra\u017caj\u0105ce ich \u017cyciu miejsce, natomiast zlokalizowane gniazda nale\u017cy odpowiednio oznakowa\u0107 jak\u0105\u015b ga\u0142\u0119zi\u0105 lub tyczk\u0105, tak by w „akcie nast\u0119pnego pokosu miejsce to zosta\u0142o zauwa\u017cone. Po\u017c\u0105dane jest te\u017c pozostawienie wok\u00f3\u0142 gniazda niewielkiej k\u0119py nie skoszonej ro\u015blinno\u015bci, kt\u00f3ra powinna maskowa\u0107 gniazdo i siedz\u0105cego w nim ptaka przed drapie\u017cnikami i szkodnikami \u0142owieckimi. Po sko\u0144czeniu sianokos\u00f3w nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 o usuni\u0119ciu ustawionych przy znalezionych gniazdach ga\u0142\u0119zi lub tyczek. Pozostawione mog\u0105. sta\u0107 si\u0119 doskona\u0142\u0105 czatowni\u0105 dla ptak\u00f3w drapie\u017cnych. Jeszcze lepsze rezultaty uzyska\u0107 mo\u017cemy przeszukuj\u0105c przewidzian\u0105 do koszenia \u0142\u0105k\u0119 z psem prowadzonym na otoku. R\u00f3wnie\u017c i w tym wypadku odnalezione gniazda odpowiednio oznakowujemy, a zauwa\u017cone m\u0142ode ko\u017al\u0119ta przenosimy w bezpieczne miejsce poza area\u0142 przewidziany do koszenia. Konieczne jes t tak\u017ce informowanie ludno\u015bci wiejskiej, \u017ce znalezione przypadkowo ko\u017al\u0119 nie zosta\u0142o przez matk\u0119 porzucone. Koza zawsze znajduje si\u0119 w pobli\u017cu i bacznie obserwuje. Oddala si\u0119 od ko\u017al\u0119cia na pewn\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107, by swym zapachem nie \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 drapie\u017cnika b\u0105d\u017a szkodnika \u0142owieckiego.
\nInnym zagro\u017ceniem dla zwierz\u0105t \u0142ownych \u017cyj\u0105cych na polach uprawnych s\u0105 chemiczne \u015brodki ochrony ro\u015blin stosowane wielokrotnie na ten sam \u0142an. Niew\u0142a\u015bciwe przygotowanie st\u0119\u017cenia roztwor\u00f3w chemicznych, kt\u00f3rymi opryskiwane s\u0105 ro\u015bliny, powoduje zaburzenia w funkcjonowaniu przewodu pokarmowego zwierz\u0105t, cz\u0119sto ko\u0144cz\u0105ce si\u0119 ich \u015bmierci\u0105. Najbardziej niebezpieczne s\u0105 tu zw\u0142aszcza \u015brodki oddzia\u0142ywaj\u0105ce totalnie i o d\u0142ugim okresie karencji. W miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci powinno si\u0119 je zast\u0119powa\u0107 \u015brodkami ochrony ro\u015blin dzia\u0142aj\u0105cymi wybi\u00f3rczo i w ci\u0105gu kr\u00f3tkiego czasu.
\nWiele szk\u00f3d w zwierzostanach wyrz\u0105dzaj\u0105 te\u017c wa\u0142\u0119saj\u0105ce si\u0119 psy i zdzicza\u0142e koty. Nadmierny i niekontrolowany rozw\u00f3j tych czworonog\u00f3w, obserwowany zw\u0142aszcza na wsi, oraz brak w\u0142a\u015bciwej opieki ze strony w\u0142a\u015bcicieli powoduj\u0105, \u017ce szybko si\u0119 one do danej im wolno\u015bci przystosowuj\u0105 i zaczynaj\u0105 zachowywa\u0107 jak naturalne ssaki drapie\u017cne. Systematycznie penetruj\u0105 przestrze\u0144 p\u00f3l uprawnych i kompleks\u00f3w le\u015bnych w poszukiwaniu zwierz\u0105t \u0142ownych ci\u0105gle je niepokoj\u0105c. S\u0105 przy tym bardzo ostro\u017cne, unikaj\u0105 kontakt\u00f3w z cz\u0142owiekiem i na jego widok szybko si\u0119 oddalaj\u0105. Nie daj\u0105 si\u0119 te\u017c \u0142atwo podej\u015b\u0107. O obecno\u015bci tych gro\u017anych szkodnik\u00f3w \u0142owieckich dobrze informuj\u0105, zw\u0142aszcza zim\u0105, licznie pozostawione na \u015bniegu tropy oraz zagryzione i rozszarpane tusze zwierz\u0105t. Najwi\u0119cej szk\u00f3d wyrz\u0105dzaj\u0105 dobrze zorganizowane i wsz\u0119dobylskie psie sfory, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 najcz\u0119\u015bciej z 3-5 osobnik\u00f3w i przebywaj\u0105ce w \u0142owiskach stale b\u0105d\u017a w okre\u015blonej porze doby. Do tych ostatnich nale\u017c\u0105 przede wszystkim psy uwalniane pr zez rolnik\u00f3w z uwi\u0119zi na noc i wypuszczane poza zabudowania. S\u0105 one niebezpieczne nie tylko dla dziko \u017cyj\u0105cych zwierz\u0105t, lecz tak\u017ce i dla ludzi. W\u015br\u00f3d w\u0142\u00f3cz\u0105cych si\u0119 ps\u00f3w do\u015b\u0107 liczn\u0105 grup\u0119 stanowi\u0105 te\u017c porzucone przez mieszka\u0144c\u00f3w miast w okresie letnich urlop\u00f3w. Szkodnikami \u0142owieckimi s\u0105 tak\u017ce zdzicza\u0142e koty trzymaj\u0105ce si\u0119 z dala od zabudowa\u0144 wiejskich Zar\u00f3wno one, jak i w\u0142\u00f3cz\u0105ce si\u0119 w \u0142owisku psy powinny by\u0107 bezwzgl\u0119dnie eliminowane jako sk\u0142adnik nie tylko niepo\u017c\u0105dany, lecz wr\u0119cz szkodliwy. Decyduj\u0105c si\u0119 jednak na ich odstrza\u0142, powinni\u015bmy by\u0107 w pe\u0142ni przekonani, \u017ce s\u0105 to na pewno szkodniki \u0142owieckie. Niedopuszczalne jest strzelanie do psa przebywaj\u0105cego w towarzystwie cz\u0142owieka w polu lub na pastwisku. Je\u017celi stwierdzimy przypadki niew\u0142a\u015bciwego zachowania si\u0119 czworonoga, i to na dodatek w obecno\u015bci jego w\u0142a\u015bciciela, powinni\u015bmy poinformowa\u0107 tak\u0105 osob\u0119 o konieczno\u015bci w\u0142a\u015bciwego nadzoru nad psem, a tak\u017ce o nak\u0142adanym na nas, my\u015bliwych, ustawowym obowi\u0105zku likwidowania w\u0142\u00f3cz\u0105cy ch si\u0119 w \u0142owiskach ps\u00f3w i kot\u00f3w. Naczeln\u0105 jednak zasad\u0105 powinno by\u0107 unikanie jakichkolwiek konflikt\u00f3w z ludno\u015bci\u0105 wiejsk\u0105.
\nZwierz\u0119ta \u0142owne musimy tak\u017ce chroni\u0107 przed k\u0142usuj\u0105cym cz\u0142owiekiem. Ta od dawna praktykowana forma niehumanitarnego i nielegalnego pozyskiwania zwierz\u0105t ci\u0105gle, niestety, ma jeszcze miejsce, a na niekt\u00f3rych obszarach jest wr\u0119cz dzisiaj plag\u0105 bardzo trudn\u0105 do zwalczania. Zwierz\u0119ta \u0142apane s\u0105 najcz\u0119\u015bciej w r\u00f3\u017cne, bardzo przemy\u015blnie skonstruowane urz\u0105dzenie nazywane potrzaskami, sid\u0142ami, wnykami. Zak\u0142adane s\u0105 one zazwyczaj na \u015bcie\u017ckach przemieszczania si\u0119 zwierz\u0105t. Wiele z tych urz\u0105dze\u0144 jest tak\u017ce gro\u017anych dla cz\u0142owieka. Szczeg\u00f3lnie niebezpieczne s\u0105 tu zw\u0142aszcza wnyki mocowane do zgi\u0119tych wierzcho\u0142k\u00f3w m\u0142odych drzew, kt\u00f3re po zwolnieniu mog\u0105 podnie\u015b\u0107 na znaczn\u0105 wysoko\u015b\u0107 nawet osobnika o kilkudziesi\u0119ciokilogramowej wadze. Penetruj\u0105cy \u0142owisko k\u0142usownik nie kieruje si\u0119 \u017cadnymi normami etycznymi, nie istniej\u0105 te\u017c dla niego czasy ochronne. Obowi\u0105zuje natomiast zasada, \u017ce ka\u017cdy spos\u00f3b, nawet ten najbardziej okrutny, je\u017celi prowadzi do celu i pozwala schwyta\u0107 i zabi\u0107 zwierzyn\u0119 w dowolnym czasie, jest sposobem dobrym. Zwalczanie k\u0142usownictwa jest szalenie trudne i niebezpieczne. Konieczne jest tu zachowanie daleko id\u0105cej ostro\u017cno\u015bci, poniewa\u017c k\u0142usownik schwytany na gor\u0105cym uczynku got\u00f3w jest zrobi\u0107 wszystko, nawet u\u017cy\u0107 nielegalnie posiadanej broni. Walka z k\u0142usownictwem musi wi\u0119c by\u0107 prowadzona w spos\u00f3b zorganizowany, tak by zebrane dowody obci\u0105\u017caj\u0105ce nie budzi\u0142y w\u0105tpliwo\u015bci prokuratora i zespo\u0142u s\u0119dziowskiego. Jak si\u0119 wydaje, do zwalczania k\u0142usownictwa w wi\u0119kszym stopniu powinny by\u0107 wykorzystane kamery wideo, pozwalaj\u0105ce bezpiecznie rejestrowa\u0107 czyny przest\u0119pcze. Konieczne jest te\u017c systematyczne sprawdzanie przesmyk\u00f3w zwierz\u0105t i zdejmowanie za\u0142o\u017conych wnyk\u00f3w i r\u00f3\u017cnego typu potrzask\u00f3w, do kt\u00f3rych stosunkowo \u0142atwo doprowadz\u0105, zw\u0142aszcza zim\u0105, pozostawione na \u015bniegu \u015blady odci\u015bni\u0119tych but\u00f3w k\u0142usownika.<\/p>\n
Ochrona \u015brodowiska bytowania zwierz\u0105t \u0142ownych.<\/b> Dla rozwoju zwierz\u0105t \u0142ownych podstawowe jednak znaczenie ma jako\u015b\u0107 \u015brodowiska, w kt\u00f3rym one systematycznie przebywaj\u0105, wyra\u017caj\u0105ca si\u0119 wi\u0119ksz\u0105 lub mniejsz\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105. Ka\u017cdy gatunek, a w obr\u0119bie gatunku r\u00f3wnie\u017c i osobnik, ma swoje specyficzne wymagania \u015brodowiskowe, kt\u00f3re zaspokaja\u0107 powinny jego podstawowe potrzeby \u017cyciowe. Dla niekt\u00f3rych grup zwierz\u0105t \u015brodowiskiem bytowania mo\u017ce by\u0107 pojedynczy ekosystem, obejmuj\u0105cy stosunkowo niewielki area\u0142 (np. pole uprawne dla zaj\u0105ca lub stada kuropatw), dla innych natomiast bardzo rozleg\u0142y obszar, skupiaj\u0105cy wiele r\u00f3\u017cnych ekosystem\u00f3w (np. rozleg\u0142y kompleks le\u015bny z terenami bagiennymi i \u0142\u0105ki jako \u015brodowisko bytowania jeleni i dzik\u00f3w). Zar\u00f3wno w jednym, jak i w drugim wypadku o warunkach \u017cyciowych zwierz\u0105t decyduj\u0105 sk\u0142adniki przyrody o\u017cywionej i nieo\u017cywionej. W tej pierwszej grupie wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa szata ro\u015blinna, dostarczaj\u0105ca zwierz\u0119tom niezb\u0119dnego do \u017cycia pokarmu oraz licznych miejsc os\u0142onowych, chroni\u0105cych przed niekorzystnymi warunkami pogodowymi i drapie\u017cnikami. Im bardziej zr\u00f3\u017cnicowane jest \u015brodowisko przyrodnicze danego \u0142owiska, tym bogatsza w gatunki \u0142owiecka fauna w nim bytuje.
\nNaturalna r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 przyrodnicza \u0142owisk polnych i le\u015bnych jest jednak cz\u0119sto zuba\u017cana i niekorzystnie przekszta\u0142cana. Na \u015brodowisku bytowania zwierz\u0105t szczeg\u00f3lne pi\u0119tno wywar\u0142y intensywne metody uprawy ro\u015blin i hodowli las\u00f3w, preferuj\u0105ce wielko \u0142anowe pola uprawne i jednogatunkowe drzewostany. Obszary rolnicze zagospodarowane systemem wielko \u0142anowym s\u0105 z regu\u0142y pozbawione naturalnych os\u0142on ro\u015blinnych. Dostosowuj\u0105c bowiem przestrze\u0144 p\u00f3l do uprawy sprz\u0119tem mechanicznym, wyeliminowano z nich miedze, wyci\u0119to remizy, zadrzewienia i za- j krzewienia. Pokryw\u0119 ro\u015blinn\u0105 tworz\u0105 tu jedynie jednogatunkowe \u0142any ro\u015blin uprawnych, wyst\u0119puj\u0105ce zwartym p\u0142atem tylko przez okres 3-4 miesi\u0119cy. Kr\u00f3tkotrwa\u0142a obecno\u015b\u0107 ro\u015blin uprawnych nie zaspokaja ca\u0142orocznych potrzeb pokarmowych zwierz\u0105t. Na tak ukszta\u0142towanych polach brakuje miejsc noclegowych dla ba\u017cant\u00f3w, \u017ceru p\u0119dowego dla zaj\u0119cy, chwast\u00f3w i owad\u00f3w dla kuropatw. Odwiedzane s\u0105 one g\u0142\u00f3wnie przez du\u017ce ssaki, zw\u0142aszcza jelenie i dziki, w okres ie dojrzewania ro\u015blin uprawnych.
\nDo dewastacji \u015brodowiska przyrodniczego \u0142owisk polnych w znacznym stopniu przyczyni\u0142y si\u0119 tak\u017ce zabiegi melioracyjne. Wykonane szablonowo, g\u0142\u00f3wnie pod k\u0105tem szybkiego odprowadzenia w\u00f3d powierzchniowych i obni\u017cenia w\u00f3d gruntowych, doprowadzi\u0142y do osuszenia i zniszczenia wielu teren\u00f3w bagiennych, torfowisk oraz oczek wodnych b\u0119d\u0105cych miejscem bytowania zar\u00f3wno ptactwa wodno-b\u0142otnego, jak i niekt\u00f3rych gatunk\u00f3w ssak\u00f3w ziemno-wodnych. W trakcie wykonywania prac melioracyjnych nie oszcz\u0119dzano tak\u017ce zadrzewie\u0144 i zakrzewie\u0144. Wszystko, co ros\u0142o na drodze przemieszczaj\u0105cej si\u0119 koparki, skrz\u0119tnie wycinano. Nawet najprostsze prace wykonywano ci\u0119\u017ckim sprz\u0119tem mechanicznym. Zupe\u0142nie zaniechano r\u0119cznego oczyszczania row\u00f3w, kt\u00f3re nie niszczy ro\u015blinno\u015bci drzewiasto-krzewiastej i pozwala na swobodny odp\u0142yw nadmiaru wiosennych w\u00f3d roztopowych.
\nPoniewa\u017c o warunkach bytowania zwierz\u0105t \u0142ownych na polach uprawnych decyduj\u0105 w g\u0142\u00f3wnej mierze powierzchnie ekologiczne, powszechnie nazywane u\u017cytkami ekologicznymi, do kt\u00f3rych zaliczamy tereny bagienne, zadrzewienia, zakrzewienia i remizy, podstawowym zadaniem u\u017cytkownik\u00f3w \u0142owisk polnych powinna by\u0107 troska o bezwzgl\u0119dne zachowanie wszystkich istniej\u0105cych powierzchni ekologicznych i odbudowanie zdewastowanych. Dla \u0142owiectwa bardzo cenne s\u0105 zw\u0142aszcza \u015br\u00f3dpolne bagna oraz r\u00f3\u017cnego typu zadrzewienia i zakrzewienia uk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 w charakterystyczne ci\u0105gi ekologiczne, umo\u017cliwiaj\u0105ce zwierz\u0119tom bezpieczne przemieszczanie w obr\u0119bie p\u00f3l uprawnych. W ka\u017cdym \u0142owisku polnym podstawowa sie\u0107 ci\u0105g\u00f3w ekologicznych powinna by\u0107 zinwentaryzowana i naniesiona na odpowiednie podk\u0142ady mapowe, a nast\u0119pnie zg\u0142oszona do Wojew\u00f3dzkiego Konserwatora Przyrody i Wojew\u00f3dzkiego Biura Planowania Przestrzennego celem uwzgl\u0119dnienia tych wa\u017cnych sk\u0142adnik\u00f3w krajobraz\u00f3w rolniczych w planach przestrzennego zagospod arowania gmin. W obecnej sytuacji prawnej jest to najbardziej skuteczna forma ochrony, tych element\u00f3w \u015brodowiska przyrodniczego \u0142owisk polnych, kt\u00f3re w g\u0142\u00f3wnej mierze decyduj\u0105 o warunkach \u017cyciowych zwierz\u0105t stale lub okresowo tu bytuj\u0105cych. Inn\u0105 skuteczn\u0105 form\u0105 ochrony jest systematyczne wykupywanie najwarto\u015bciowszych powierzchni przez ko\u0142a \u0142owieckie.
\nJe\u015bli chodzi o ekosystemy le\u015bne, to najmniej korzystne warunki dla bytowania zwierz\u0105t zapewniaj\u0105 monokultury iglaste, pozbawione podszyt\u00f3w i podrost\u00f3w li\u015bciastych oraz krzewinek (wrzosu, bor\u00f3wki czernicy i bor\u00f3wki brusznicy). Brak zr\u00f3\u017cnicowanej gatunkowo szaty ro\u015blinnej sprzyja spa\u0142owaniu (zgryzaniu kory) i zgryzaniu p\u0119d\u00f3w drzewek, co prowadzi cz\u0119sto do przepadania upraw le\u015bnych i zamierania m\u0142odnik\u00f3w. Popraw\u0119 warunk\u00f3w \u015brodowiskowych na terenach le\u015bnych uzyska\u0107 mo\u017cna g\u0142\u00f3wnie poprzez przebudow\u0119 monokultur iglastych i wprowadzanie, wsz\u0119dzie tam, gdzie jest to oczywi\u015bcie mo\u017cliwe, drzew li\u015bciastych, a tak\u017ce poprzez dostosowanie stanu ilo\u015bciowego zwierz\u0105t do pojemno\u015bci wy\u017cywieniowej kompleksu le\u015bnego. Na siedliskach \u017cy\u017aniejszych w wi\u0119kszym stopniu powinny by\u0107 wykorzystane odnowienia naturalne. Dotyczy to zw\u0142aszcza powierzchni u\u017cytkowanych zr\u0119bami zupe\u0142nymi, na kt\u00f3rych powinno si\u0119 pozostawi\u0107 dobrze wykszta\u0142cony podrost i podszyt li\u015bciasty oraz pojedyncze egzemplarze lub biogrupy d\u0119 b\u00f3w i buk\u00f3w o dobrze rozro\u015bni\u0119tych koronach. Najlepiej, je\u017celi znajd\u0105 si\u0119 one na obrze\u017cu wycinanej powierzchni. Pozostawione na zr\u0119bie d\u0119by i buki dostarcz\u0105 zwierzynie warto\u015bciowego pokarmu, jakim s\u0105 \u017co\u0142\u0119dzie i bukiew. W latach nasiennych tych gatunk\u00f3w zar\u00f3wno jelenie, jak i dziki sporadycznie wychodz\u0105 na pola uprawne i wyrz\u0105dzaj\u0105 zdecydowanie mniej szk\u00f3d.
\nNa obszarach le\u015bnych powinno si\u0119 tak\u017ce zaniecha\u0107 zalesiania \u015br\u00f3dle\u015bnych \u0142\u0105k, zaro\u015bli wierzbowych (cz\u0119sto s\u0105 karczowane) i trudnych do odnowienia halizn. Wszystkie te powierzchnie powinny by\u0107 przekwalifikowane na powierzchnie ekologiczne, zw\u0142aszcza \u017ce obecna ustawa o lasach tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 uwzgl\u0119dnia. Obecno\u015b\u0107 tych powierzchni wp\u0142ywa korzystnie na stan r\u00f3wnowagi ekologicznej ekosystem\u00f3w le\u015bnych i przeciwdzia\u0142a powstawaniu szk\u00f3d wyrz\u0105dzanych przez zwierzyn\u0119 w drzewostanach m\u0142odszych klas wieku. W lasach powinno si\u0119 te\u017c zaniecha\u0107 osuszaj\u0105cych melioracji wodnych i zalesiania powierzchni odwodnionych. Podobnie jak tereny bagienne w obr\u0119bie p\u00f3l uprawnych, r\u00f3wnie\u017c i \u015br\u00f3dle\u015bne torfowiska i bagna nale\u017cy bezwzgl\u0119dnie chroni\u0107. Kszta\u0142tuj\u0105 one lokalny mikroklimat, oddzia\u0142ywaj\u0105 korzystnie na warunki wodne gleb obszar\u00f3w przyleg\u0142ych stymuluj\u0105c wzrost wielogatunkowych las\u00f3w li\u015bciastych i mieszanych. Obrze\u017ca podtopionych powierzchni i torfowisk cz\u0119sto wykorzystywane s\u0105 przez dziki i jelenie do k\u0105pieli b\u0142otnych. Ich obecno\u015b\u0107 decyduje zazwyczaj o wyborze miejsca bytowania tych gatunk\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wyst\u0119powanie zwierz\u0105t \u0142ownych w \u0142owiskach polnych i le\u015bnych naszego kraju uwarunkowane jest wieloma naturalnymi i antropogenicznymi czynnikami \u015brodowiskowymi, kt\u00f3re mog\u0105 sprzyja\u0107 jej rozwojowi b\u0105d\u017a ten rozw\u00f3j znacznie ogranicza\u0107. Na uk\u0142ad warunk\u00f3w \u017cyciowych zwierz\u0105t \u0142ownych szczeg\u00f3lny wp\u0142yw wywiera dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcza i hodowlana cz\u0142owieka. Stosuj\u0105c uci\u0105\u017cliwe dla \u015brodowiska przyrodniczego technologie przemys\u0142owe oraz upraszczaj\u0105c struktur\u0119 przestrzenn\u0105 teren\u00f3w bagiennych, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":1888,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"class_list":["post-1940","page","type-page","status-publish","hentry"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t