![\"jelen-szlachetny-5686\"](\"http:\/\/kololowieckie41los.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/06\/jelen-szlachetny-5686-300x200.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Jele\u0144 szlachetny<\/b> jest zwierzyn\u0105 p\u0142ow\u0105, nale\u017cy do najwi\u0119kszej zwierzyny w kraju, b\u0119d\u0105cej przedmiotem zainteresowania \u0142owieckiego. Wyst\u0119puje w zasadzie we wszystkich du\u017cych kompleksach le\u015bnych, zar\u00f3wno nizinnych, jak i g\u00f3rskich.
\nU nas bywaj\u0105 dwa gatunki jeleni: europejski i sita (azjatycki). W\u015br\u00f3d jeleni europejskich rozr\u00f3znia si\u0119 dwa podgatunki: jele\u0144 nizinny i karpacki. Drugi z nich bywa okreslany jako ekotyp, a nie podgatunek, gdy\u017c nie ma on wyra\u017cnych cech r\u00f3\u017cnicuj\u0105cych.<\/p>\n
Jele\u0144 europejski szlachetny<\/b> ma tu\u0142\u00f3w d\u0142ugi, walcowaty, g\u0142ow\u0119 niezbyt d\u0142ug\u0105, o r\u00f3wnej linii ko\u015bci czo\u0142owej i nosowej. Nogi d\u0142ugie, zako\u0144czone racicami, nad kt\u00f3rymi z ty\u0142u s\u0105 raciczki. Ogon kr\u00f3tki (ok. 15 cm). sobniki m\u0119skie (byki) maj\u0105 poro\u017ce. W lecie suknia jelenia jest ceglastobr\u0105zowa, sier\u015b\u0107 krtka. \u0141eb z przodu szarobr\u0105zowy, na bokach ja\u015bniejszy. Pod oczami wyra\u017ane tzw. do\u0142ki \u0142zowe. \u0141y\u017cki (uszy) do\u015b\u0107 d\u0142ugie, stoj\u0105ce, obro\u015bni\u0119te od wewn\u0105trz ja\u015bniejszym, d\u0142u\u017cszym, we\u0142nistym w\u0142osem. Podbrzusze popielatobr\u0105zowe, ku ty\u0142owi coraz ja\u015bniejsze, ogon od spodu go\u0142y, a zwierzchu pokryty ciemn\u0105 sier\u015bci\u0105. Wok\u00f3\u0142 ogona bia\u0142o\u017c\u00f3\u0142tawa plama otoczona ciemnym paskiem. Suknia zimowa jest ciemnobr\u0105zowa lub siwobr\u0105zowa o d\u0142u\u017cszym g\u0119stym w\u0142osie. Lustro w tym czasie robi si\u0119 \u017c\u00f3\u0142tawe, a nogi popielate.
\nOsobniki m\u0119skie, tj. byki, od czwartego roku \u017cycia dostaj\u0105 grzyw\u0119 na ca\u0142ej szyi, z tym \u017ce od spodu jest ona d\u0142u\u017csza.<\/p>\n
Jele\u0144 europejski karpacki<\/b> jest silniejszej budowy niz nizinny, ma nieco d\u0142u\u017csz\u0105 g\u0142ow\u0119 i cz\u0119sto garbat\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 nosow\u0105. Suknia jelenia karpackiego w lecie jest popielatoceglasta, w zimie popielatoczarna. Poro\u017ce jelenia g\u00f3rskiego s\u0105 znacznie mocniejsze niz nizinnego, por\u00f3wnanie to nie odnosi si\u0119 jednak do r\u00f3wnie mocnych jak karpackie byk\u00f3w mazurskich, \u017cyj\u0105cych na nizinie.<\/p>\n
Jele\u0144 europejski nizinny. Byk ma wysoko\u015b\u0107 w k\u0142\u0119bie 130-150 cm, d\u0142ugo\u015b\u0107 tu\u0142owia ok. 140 cm, a og\u00f3ln\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 cia\u0142a ok. 230 cm i mas\u0119 (po wypatroszeniu) 130-150 kg, poro\u017ce 3,5-8 kg. D\u0142ugo\u015b\u0107 tyk ok. 90 cm. \u0141ania ma mase 70-90 kg. Jele\u0144 karpacki i mazurski ma wszystkie wy\u017cej podane wielko\u015bci znacznie wy\u017csze, a w szczeg\u00f3lno\u015bci je\u015bli chodzi o pot\u0119g\u0119 poro\u017cy (6-12 kg) oraz mas\u0119 tuszy (150-230 kg) po wypatroszeniu, a \u0142ania cz\u0119sto ponad 100 kg. Wszystkie powy\u017csze wielko\u015bci s\u0105 przybli\u017cone, gdy\u017c w naturze istniej\u0105 odchylenia, zar\u00f3wno w d\u00f3\u0142, jak i w g\u00f3r\u0119.<\/p>\n
Jelenie bytuj\u0105 w duzych kompleksach le\u015bnych, raczej nie mniejszych jak 1000 ha, a drzewostanie mieszanym, li\u015bciasto-iglastym, jak i jednolitym iglastym oraz z dost\u0119pem do wody. Jele\u0144 lubi spok\u00f3j i datego ostoj\u0119 wybiera w miejscach, w kt\u00f3rych nie jest nipokojony przez cz\u0142owieka. Nie lubi tak\u017ce s\u0105siedztwa wi\u0119kszego stanu sarn i danieli. Przyzwyczaja si\u0119 jednak do ha\u0142as\u00f3w wywo\u0142ywanych przez przeje\u017cd\u017caj\u0105ce traktory, poci\u0105gi lub samochody, a nawet do huku wybuch\u00f3w w kamienio\u0142omach lub innych.<\/p>\n
Jelenie w zasadzie \u017cyja w chmarach. W zimie i na wiosn\u0119 \u0142anie oraz m\u0142ode byki w wieku 1-3 lat tworz\u0105 chmar\u0119, kt\u00f3ra prowadzi na \u017cer i czuwa nad jej bezpiecze\u0144stwem do\u015bwiadczona, starsza \u0142ania maj\u0105ca cielaka, nazywana lic\u00f3wk\u0105 lub przodownic\u0105.
\nByki od 4 roku \u017cycia tworz\u0105 osobne chmary, kt\u00f3re prowadzi przewa\u017cnie m\u0142ody byk. Starsze byki chodz\u0105 z boku chmary lub na jej ko\u0144cu, a wychodz\u0105c z g\u0119stwiny na otwarta przestrze\u0144, stary byk wychodzi jako ostatni po chwili oczekiwania.
\nW okresie oko\u0142o 6 tygodni przed wycieleniem si\u0119 ( w kwietniu-maju), \u0142anie wysokocielne odzielaj\u0105 si\u0119 od chmary. Po ocieleniu si\u0119 ( w maju-czerwcu) i odchodowaniu nieco cielaka, po 3 tygodniach \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 dwie-trzy \u0142anie z cielakami w ma\u0142\u0105 chmar\u0119.
\nNa prze\u0142omie lipca i sierpnia chmary byk\u00f3w rozpadaj\u0105 si\u0119. Byki, czuj\u0105c zbli\u017caj\u0105cy si\u0119 okres rui, szukaj\u0105 ostro i intensywnie \u017ceruj\u0105c nabieraj\u0105c wagi. Z rozpocz\u0119ciem rui byki podejmuj\u0105 nieraz dalekie w\u0119dr\u00f3wki w poszukiwaniu \u0142a\u0144 i do miejsc rykowiskowych. Chodz\u0105 wtedy ze spuszczonym \u0142bem, wietrz\u0105c za \u0142aniami, s\u0105 ma\u0142o ostro\u017cne.
\nPo rykowisku byki odchodz\u0105 do swoich ostoi, a nawet zaszywaj\u0105 si\u0119 w zacisze i tam wypoczywaj\u0105, nabieraj\u0105c si\u0142 przez okres dw\u00f3ch miesi\u0119cy; potem wracaj\u0105 do \u017cycia w chmarze byk\u00f3w. Najstarsze byki \u017cyj\u0105 samotnie w ukryciu, w najbardziej tajemnych ostojach.
\nW czasie deszczu i rannej rosy jelenie przebywaj\u0105 w dr\u0105gowinie. Po deszczu lub w czasie okapu wychodz\u0105 na polany i \u0142\u0105ki. W dni ch\u0142odne i wietrzne jelenie przebywaj\u0105 w g\u0119stwinie krzak\u00f3w lub w m\u0142odnikach, aby chroni\u0107 si\u0119 przed zimnem i z powodu trudno\u015bci rozr\u00f3\u017cniania trzask\u00f3w ga\u0142\u0119zi, powodowanych wiatrem, od ty, kt\u00f3re znamionuj\u0105 zbli\u017caj\u0105ce si\u0119 niebezpiecze\u0144stwo. W s\u0142oneczny dzie\u0144 pozostaj\u0105 w dr\u0105gowinie, w k\u0119pach podszytu lub w trawie le\u015bnej polany, gdzie mog\u0105 wygrzewa\u0107 si\u0119 na s\u0142o\u0144cu.
\nJele\u0144 ci\u0105gnie przewa\u017cnie pod wiatr. Ma on kilka ostoi, do kt\u00f3rych zachodzi w zale\u017cno\u015bci od kierunku wiatru. Porusza si\u0119 z du\u017c\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105 i stara si\u0119 i\u015b\u0107 jak najciszej, dlatego woli ci\u0105gn\u0105\u0107 przez starodrzew niz przez g\u0119stwiny; ma tam r\u00f3wnie\u017c wi\u0119ksz\u0105 swobod\u0119 ruch\u00f3w ze wzgl\u0119du na roz\u0142o\u017cysto\u015b\u0107 poro\u017cy i mo\u017ce si\u0119 porusza\u0107 bez potr\u0105ceia o ga\u0142\u0105zie.
\nJelenie lubi\u0105 k\u0105pa\u0107 si\u0119 w b\u0142ocie lub ka\u0142u\u017cy; tarzaj\u0105 si\u0119 w nich r\u00f3wnie\u017c na grzbiecie. Babrz\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno dla och\u0142ody, jak i dla usuni\u0119cia paso\u017cyt\u00f3w nask\u00f3rnych. Po k\u0105pieli wycieraj\u0105 si\u0119 o pnie drzew. ele\u0144 ma bardzo dobry w\u0119ch, \u015bwietny s\u0142uch i wzrok.<\/p>\n
Jele\u0144 jest ro\u015blino\u017cerny. W lecie \u017cywi si\u0119 g\u0142\u00f3wnie traw\u0105 i zio\u0142ami, kt\u00f3re stanowi\u0105 70% jego karmy. Zjada r\u00f3wnie\u017c ch\u0119tnie m\u0142ode p\u0119dy drzew, zar\u00f3wno iglastych, jak i li\u015bciastych oraz krzew\u00f3w, grzyby, jagody, a tak\u017ce kor\u0119 drzew. \u017beruje najch\u0119tniej w dr\u0105gowinach i na polanach le\u015bnych, w rowach \u015br\u00f3dle\u015bnych i na zaro\u015bni\u0119tych duktach.Poza lasem \u017ceruje m.in. na przyle\u015bnych \u0142\u0105kach i w uprawach polnych. W lipcu bardzo ch\u0119tnie \u017ceruje w niedojrza\u0142ym owsie i w kartofliskach. \u017bywi si\u0119 tak\u017ce w tym czasie jagodami i owocami drzew. W zimie \u017cywi si\u0119 wrzosem, bor\u00f3wk\u0105, j\u0119\u017cynami, malinami, such\u0105 traw\u0105. ga\u0142\u0105zkami drzew, krzewami, a tak\u017ce kor\u0105 drzew. \u017berowanie dzienne odbywa si\u0119 w zasadzie w dr\u0105gowinach le\u015bnych lub w m\u0142odnikach, gdzie zwierzyna zjada m\u0142ode p\u0119dy drzew i krzew\u00f3w, a w zimie tak\u017ce spa\u0142uje. W okresie dokarmiania jeleni nale\u017cy wyk\u0142ada\u0107 siano, li\u015bciark\u0119 z m\u0142odych p\u0119d\u00f3w drzew, krzew\u00f3w lisciastych, \u015bcinanych w po\u0142owie lata, pasz\u0119 tre\u015bciw\u0105, owies, kukurydz\u0119, zbo\u017ce oraz karm\u0119 soczyst\u0105, jak np. buraki pastewne i kiszonki.<\/p>\n
Rykowisko jest to okres godowy jeleni; odbywa si\u0119 od po\u0142owy wrze\u015bnia do po\u0142owy pa\u017cdziernika, z tym \u017ce trwa ono intensywnie oko\u0142o 2 tygodni. Czasami nasila si\u0119 na pocz\u0105tku trzeciej dekady wrze\u015bnia i pa\u017adziernika.
\nW okresie rykowiska byki poszukuj\u0105 rujnych \u0142ani i odwrotnie – rujne \u0142anie zwabiaj\u0105 byka i poddaj\u0105 si\u0119 jego absolutnej w\u0142adzy. Byk panuj\u0105cy nad chmar\u0105 \u0142a\u0144nazywa sie stadnym. Byk broni dost\u0119pu do chmary innym bykom i na ka\u017cdy sygna\u0142 zbli\u017cania sie intruza reaguje g\u0142osem straszenia, a nast\u0119pnie wychodzi mu na spotkanie i je\u015bli przybysz nie ucieknie przed walk\u0105 dochodzi do decyduj\u0105cego spotkania. Walka jest za\u017carta, w zal\u0119\u017cno\u015bci od si\u0142y przeciwnik\u00f3w. Zwyci\u0119\u017cca obejmuje panowanie nad chmar\u0105 \u0142a\u0144, obwiesza to gosem triumfu, a pokonany musi salwowa\u0107 si\u0119 ucieczk\u0105.
\nW czasie rykowiska ryjna \u0142ania jest pokrywana kilkakrotnie w nied\u0142ugich odst\u0119pach czasu. Liczebo\u015b\u0107 chmary \u0142a\u0144 zale\u017cy od si\u0142 witalnych byka. Byki w sile wieku gromadz\u0105 przy sobie 6 do 10 \u0142a\u0144, m\u0142ode i stare znacznie mniej, czasami jedn\u0105 lub dwie. Starsze byki cz\u0119sto w dzie\u0144 odchodz\u0105 od chmary do swojej rykowiskowej ostoi na wypoczynek i nad wieczorem przy\u0142\u0105czaj\u0105 sie do niej.
\nIntensywno\u015b\u0107 rykowiska zalezna jest od wielu czynnik\u00f3w, m.in. od pogody i spokoju w ostoi zwierzyny. Najbardziej sprzyjaj\u0105 intensywno\u015bci rykowiska chodne, a nawet mro\u017ane ranki. Wiatr, deszcz i wysoka temperatura os\u0142abiaj\u0105 przebieg rykowiska. Trwa ono w ciszy, byki wtedy odzywaja si\u0119 tylko z rzadka.
\nPo rykowisku \u0142anie pozostaj\u0105 w chmarach, a byki od\u0142\u0105czj\u0105 si\u0119 od nich i id\u0105 do swoich ostoi, gdzie wypoczywaj\u0105, odzyskuj\u0105 utracon\u0105 wag\u0119 (nawet do 25%) i po ok. 2 miesi\u0105ach \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w chmary, ale samych byk\u00f3w i to w podobnym wieku.<\/p>\n
Polowanie<\/b>
\nNa jelenie-byki poluje si\u0119 od 21 sierpnia do ko\u0144ca lutego, \u0142anie od 1 pa\u017adziernika do 15 stycznia, a ciel\u0119ta od 1 pa\u017adziernika do ko\u0144ca lutego. Polowanie na jelenie ma najwi\u0119cej uroku, gdy\u017c jest to rywalizacja do\u015bwiadczenia my\u015bliwego z ostro\u017cnosci\u0105 zwierzyny na tle pi\u0119knej przyrody. Polowanie ko\u0144czy si\u0119 sukcesem, je\u015bli my\u015bliwy swoim do\u015bwiadczeniem \u0142owieckim pokona zmys\u0142y s\u0142uchu i wzroku, w\u0119chu zwierzyny oraz jej instynkt samozachowawczy. O wyborze sposobu polowania decyduj\u0105 warunki terenowe, pora roku, pora \u017cycia biologicznego zwierzyny, mo\u017cliwo\u015bci fizyczne my\u015bliwego i jego do\u015bwiadczenie \u0142owieckie.
\nSposoby polowania<\/b>
\n– polowanie z ambony
\n– polowanie na zasiadce
\n– polowanie z podchodu
\n– podjazd wozem lub traktorem
\n– polowanie na wab w okresie rykowiska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jele\u0144 szlachetny jest zwierzyn\u0105 p\u0142ow\u0105, nale\u017cy do najwi\u0119kszej zwierzyny w kraju, b\u0119d\u0105cej przedmiotem zainteresowania \u0142owieckiego. Wyst\u0119puje w zasadzie we wszystkich du\u017cych kompleksach le\u015bnych, zar\u00f3wno nizinnych, jak i g\u00f3rskich. U nas bywaj\u0105 dwa gatunki jeleni: europejski i sita (azjatycki). W\u015br\u00f3d jeleni europejskich rozr\u00f3znia si\u0119 dwa podgatunki: jele\u0144 nizinny i karpacki. Drugi z nich bywa okreslany jako […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":1955,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"class_list":["post-1981","page","type-page","status-publish","hentry"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t